Iranski režim upozorava da će napasti evropske gradove u svakoj zemlji koja se priključi vojnoj operaciji predsjednika SAD Donalda Trampa, a vlade širom regiona već pojačavaju bezbjednosne mjere.
Za sada su iranski dronovi već gađali Kipar, pri čemu je jedan pogodio bazu britanskog Kraljevskog ratnog vazduhoplovstva na ostrvu, dok su drugi oboreni prije nego što su uspjeli da udare. To je navelo Ujedinjeno Kraljevstvo, Francusku i Grčku da na Kipar pošalju avione, ratne brodove i helikoptere kako bi zaštitili zemlju od daljih napada dronovima.
Ali pošto su britanski, francuski i njemački lideri poručili da su spremni da pokrenu odbrambenu vojnu akciju na Bliskom istoku, Teheran je zaprijetio da će uzvratiti napadima na tlu Evrope protiv tih zemalja.
“To bi bio čin rata. Svaki takav potez protiv Irana smatrao bi se saučesništvom sa agresorima. Smatrao bi se činom rata protiv Irana”, rekao je portparol iranskog Ministarstva spoljnih poslova Esmail Bagei za iranske državne medije.
Mark Rute, bivši premijer Holandije koji sada predvodi NATO, upozorio je u utorak da Teheran predstavlja prijetnju koja seže duboko u Evropu.
“Budimo potpuno svjesni onoga što se ovdje dešava”, rekao je Rute. “Iran je blizu toga da se domogne nuklearnih i balističkih kapaciteta, što predstavlja prijetnju ne samo regionu – Bliskom istoku, uključujući egzistencijalnu prijetnju Izraelu – već i veliku prijetnju nama ovdje u Evropi”.
Iran je “izvoznik haosa”, odgovoran tokom decenija za terorističke zavjere i pokušaje atentata, uključujući i one protiv ljudi koji žive na evropskom tlu, dodao je.
Portal “Politiko” daje pregled onoga za šta je Iran sposoban i gdje bi evropske zemlje mogle biti najizloženije riziku.
Prema dostupnim izvještajima, Iran razvija interkontinentalnu balističku raketu dometa od 10.000 kilometara, što bi evropsku, pa čak i američku teritoriju potencijalno stavilo u njen domet, rekao je Antonio Đustoci iz londonskog istraživačkog centra Royal United Services Institute.
Nije jasno da li bi Teheran, dok je izložen stalnim napadima, bio u stanju da proizvede i rasporedi ovakvu eksperimentalnu raketu, dodao je.
“Realno gledano, što je domet veći, to su manje precizne”, rekao je Đustoci za “Politiko”. “Recimo da imaju četiri ili pet raketa dugog dometa. Moglo bi im se isplatiti da pogode neku metu u Evropi samo da izazovu uzbunu i uplaše javno mnjenje kako bi odustalo od intervencije.”
Poznato je da iranski arsenal balističkih raketa uključuje više sistema srednjeg dometa, do oko 2.000 kilometara, prema bazi podataka Centra za strateške i međunarodne studije (CSIS).
Rakete na čvrsto gorivo “sedžil” i “horamšar”, prema procjeni, imaju približno takav domet, što znači da bi iz Irana mogle dosegnuti djelove jugoistočne Evrope, uključujući područja Grčke, Bugarske i Rumunije, u zavisnosti od mjesta lansiranja, navodi briselski portal.
Rumunija u Deveselu, na jugu zemlje, ima američki raketni štit izgrađen za presrijetanje mogućih raketnih napada iz Irana. Ove sedmice su pojačane bezbjednosne mjere u toj bazi, saopštio je rumunski ministar odbrane.
Teheran odavno navodi da je 2.000 kilometara samonametnuta gornja granica njegovog programa balističkih raketa, ograničenje koje veći dio Evrope drži izvan dometa, dok istovremeno omogućava regionalni doseg.
Analitički centar Defence Express iz Kijeva navodi da bi raketa “horamšar” mogla da pogodi mete udaljene 3.000 kilometara ako bi bila opremljena lakšom bojevom glavom, što bi potencijalno značilo da bi Berlin i Rim bili u dometu. Međutim, broj takvih raketa dugog dometa u iranskom arsenalu vjerovatno nije veliki.
Iran je mnogo ulagao u razvoj i proizvodnju dronova, a te bespilotne letjelice bi mogle biti njegovo najfleksibilnije oružje. Iranski dronovi “šahed” se koriste u ruskim napadima još od prvih dana potpune invazije na Ukrajinu. Ovi dronovi za jednokratni napad imaju domet za koji se tvrdi da može iznositi i do 2.500 kilometara.
Da bi pogodili mete na evropskoj teritoriji, morali bi da lete na maloj visini preko zemalja poput Turske i Jordana, iako je Kipar već otkrio da se nalazi u njihovom dometu. Analitičari vjeruju da je dron koji je pogodio britansku vazduhoplovnu bazu RAF Akrotiri na Kipru najvjerovatnije bio tipa “šahed”, i da ga je vjerovatno iz Libana lansirao Hezbolah, iranski saveznik.
Ali Đustoci je rekao da bi dronovi koji se mogu kupiti na tržištu, čak i igračke, mogli da se iskoriste za izazivanje haosa širom Evrope. Kako je naveo, poznato je da Iran ima mrežu agenata spavača koja djeluje u mnogim evropskim zemljama i da za napade koriste kriminalne grupe.
Prema njegovim riječima, mogli bi dobiti zadatak da u koordinisanoj akciji nadlijeću dronovima civilne aerodrome, što bi primoralo vlasti da obustave letove i izazvalo haos u vazdušnom saobraćaju širom Evrope. To bi bilo jeftino i lako izvesti. Ambiciozniji napadi mogli bi uključiti i udare na vojne ciljeve dronovima s eksplozivnim punjenjem.
Međutim, Đustoci je rekao da bi takav rizik mogao biti mali, jer Iran možda nije bio u stanju da prokrijumčari komponente za izradu bombi u evropske zemlje, s obzirom na to da to posljednjih godina nije bio njegov glavni način djelovanja u tom regionu.
Prema ocjenama analitičara, Teheran se u posljednje vrijeme usredsredio na zastrašivanje i napade na ljude i grupe koji kritikuju režim, naročito među velikom iranskom dijasporom rasutom širom evropskih zemalja.
Prema obavještajnom sažetku jedne zapadne vlade, Iran ima dug dosije zavjera s ciljem atentata i napada na mete u Evropi. Terorizam koji sponzoriše država uključuje kombinaciju direktnih operacija iranskih snaga i, kako se navodi u tom sažetku, sve većeg oslanjanja na organizovane kriminalne bande kako bi se zadržala “uvjerljiva mogućnost poricanja”.
Tokom protekle decenije zabilježeno je više incidenata, među kojima i hapšenje iranskog diplomate Asadolaha Asadija zbog predaje eksploziva bračnom paru kojem je bio povjeren zadatak da izvede bombaški napad na veliki skup opozicionog Nacionalnog savjeta otpora Irana (NCRI). Asadi je osuđen na 20 godina zatvora.
Nakon masovnih sajber napada na državnu infrastrukturu, albanska vlada je 2022. godine formalno prekinula sve veze s Iranom. Četiri godine ranije, Albanija je protjerala iranskog ambasadora i nekoliko diplomata zbog planiranja napada kamionom-bombom na kamp iranskih disidenata.
Holandska vlada je optužila Iran za umiješanost u ciljano ubistvo dvojice disidenata 2015. i 2017. godine.
Sumnje na planove atentata uz podršku Irana i druge napade zabilježene su i u Belgiji, na Kipru, u Francuskoj, Njemačkoj, Švedskoj i Ujedinjenom Kraljevstvu, kao i u drugim evropskim zemljama.
“Politiko” piše da prijetnja koju Iran predstavlja za Evropljane nije samo fizička, jer se režim već dugo smatra sposobnim akterom u sajber ratovanju.
Stručnjaci i zvaničnici su upozorili da bi Iran mogao pokrenuti nove sajber operacije protiv Evrope nakon rata koji su započeli SAD i Izrael, bilo direktnim napadima na vlade, bilo gađanjem operatera kritične infrastrukture.
“Sada moramo veoma pažljivo pratiti situaciju kada je riječ o našoj sajber bezbjednosti, a posebno o kritičnoj infrastrukturi”, rekla je izvršna potpredsjednica Evropske komisije Hena Virkunen za “Politiko”.
“Znamo da je i onlajn dimenzija veoma važna, to je kanal za regrutovanje, a propaganda se takođe u velikoj mjeri širi putem interneta.”
Iran se obično smatra jednim od velika četiri sajber protivnika Zapada, uz Rusiju, Kinu i Sjevernu Koreju. Za sada, međutim, ima malo dokaza koji bi ukazivali da aktivno cilja Evropu.
Iranske sajber aktivnosti su uglavnom stale otkako je počelo američko bombardovanje, tvrdi jedan visoki evropski zvaničnik za sajber bezbjednost.
Ako i kada evropske zemlje otvorenije pokažu podršku američkim i izraelskim aktivnostima, to će ih vjerovatno dovesti na liniju vatre, upozorili su zvaničnici iz sajber industrije. “Evropa bi svakako trebalo da očekuje da se ono što se desilo u Zalivu može desiti – i da će se desiti – i u Evropi”, rekao je Gil Mesing, šef kabineta u izraelskoj sajber kompaniji Check Point.
Mesing je kazao da njegova firma već vidi indicije sajber napada na Kipru, jedinoj zemlji EU koju je Iran do sada fizički napao. Nema dokaza o napadima u drugim evropskim zemljama, ali je vjerovatno da je to “na putu”, dodao je.
A ako do napada zaista dođe, iranski kapaciteti, iako su posljednjih godina oslabljeni, i dalje su značajni, navode stručnjaci. Iranske bezbjednosne i obavještajne službe imaju sajber jedinice sa stotinama ljudi, uz finansiranje od desetina miliona dolara, rekao je Mesing.
“Ako režim opstane, ponovo će se vratiti sajber napadima”, rekao je ranije citirani visoki zvaničnik.
