Kompanija SpejsIks lansirala je u petak iz američke države Teksas svemirsku letjelicu Staršip na njen 15. probni let, u misiji za koju se nada da će biti prvo kružno putovanje rakete u orbitu i nazad, na isto mjesto sa kojeg je poletjela, prenosi novinska agencija Rojters.
Riječ je o ključnom testu nastojanja vlasnika SpejsIksa Ilona Maska da razvije raketni sistem koji se može u potpunosti ponovo koristiti.
Prema planu, bespilotni gornji stepen Staršipa trebalo bi da se, nakon gotovo jednog dana provedenog u orbiti, ponovo vrati u atmosferu i danas stigne do lansirnog tornja, gdje bi uz pomoć motora trebalo da izvede kontrolisano slijetanje, uz asistenciju ogromnih mehaničkih ruku, inovativnog sistema za hvatanje rakete.
SpejsIks je namjeravao da istu tehnologiju povratnog leta i mehaničkih ruku, poznatih kao „štapići za jelo“, upotrijebi i za prihvatanje donjeg stepena rakete Staršip, ubrzo nakon što se dva dijela letjelice razdvoje, nekoliko minuta poslije lansiranja.
Međutim, raketni potisnik „Super Hevi“, iz razloga koji nijesu odmah bili jasni, preusmjeren je sa planirane povratne putanje ka Meksičkom zalivu, gdje je nakratko lebdio u vazduhu prije nego što je eksplodirao na maloj visini iznad površine mora, navodi Rojters.
Kontrolori misije SpaceIks-a nadali su se da će imati više uspjeha u vraćanju gornjeg stepena Staršipa u bazu na kraju njegovog leta. Letjelica je dostigla orbitu oko 27 minuta nakon lansiranja, saopštila je kompanija.
Uspješan povratak gornjeg dijela letjelice, neoštećenog, na platformu sa koje je lansiran predstavljao bi veliki iskorak u ostvarivanju ambicija Maska, koji je osnovao SpejsIks 2002. godine, da smanji troškove svemirskih letova razvojem raketnog sistema čiji se svi djelovi mogu ponovo koristiti.
Raketni sistem, koji čine glavna letjelica Staršip namijenjena prevozu tereta i posade, postavljena na raketni potisnik „Super Hevi“, visok je poput zgrade od 40 spratova. Uz snažnu grmljavinu motora poletio je sa lansirne rampe kompleksa Starbejs kompanije SpejsIks, na jugu Teksasa, uz obalu Meksičkog zaliva, nedaleko od Braunsvila.
Ovo je bio 15. probni let Staršipa od 2023. godine i drugi tokom kojeg je u orbitu dopremljena grupa operativnih satelita Starlink. SpejsIks je saopštio da je svih 26 satelita raspoređeno u prva dva sata leta u petak.
Time je misija istovremeno postala komercijalni poduhvat koji donosi prihode satelitskom poslovanju SpejsIksa i izuzetno važan test raketnog sistema koji je još u fazi razvoja.
Maskova kompanija, koja posluje u oblastima svemirske tehnologije i vještačke inteligencije, smatra Staršip ključnim za proširenje mreže internet satelita Starlink i buduće raspoređivanje orbitalnih centara za obradu podataka pomoću vještačke inteligencije, nazvanih Starmajnd, dok nastoji da se pozicionira kao pružalac visokotehnološke infrastrukture.
SpejsIks je prethodni put lansirao Staršip u septembru, kada je raketa prvi put stigla u orbitu sa teretom satelita, uprkos kvarovima pojedinih motora tokom leta.
Ta misija, koja je trebalo da traje deset sati, završena je nakon približno tri sata, kada je gornji stepen letjelice neoštećen sletio u Tihi okean, prije nego što ga je zahvatio plamen.
Tokom 15. leta planirano je da se gornji stepen Staršipa, nakon približno 22 sata u orbiti, ponovo vrati u Zemljinu atmosferu i doleti do lansirnog tornja u Teksasu.
Zatim bi trebalo da izvede završno spuštanje uz pomoć motora, između dvije robotske ruke projektovane da prihvate letjelicu dok lebdi iznad lansirne rampe.
Ukoliko misija uspije, biće to prvi put u istoriji da se vertikalno lansirana svemirska letjelica vrati iz orbite tačno na mjesto sa kojeg je poletjela.
SpejsIks već rutinski vraća i ponovo koristi prve stepene svojih raketa Falkon 9, koje slijeću na posebne kopnene platforme ili plutajuće platforme na moru.
Donji stepen Staršipa, raketni potisnik „Super Hevi“, uspješno je prihvaćen sistemom mehaničkih ruku na lansirnom tornju tokom tri prethodna probna leta, posljednji put u martu 2025. godine.
Nije odmah bilo jasno zbog čega je četvrti pokušaj prihvatanja potisnika u petak bio neuspješan.
Očekivalo se da će se gornji stepen Staršipa vratiti iz svemira nakon što napravi 14 krugova oko Zemlje, čime bi se stvorili uslovi za njegovo prvo slijetanje uz prihvatanje mehaničkim rukama, planirano za danas poslije podne.
Mask je ranije izjavio da očekuje da će SpejsIks do prve polovine 2027. godine dostići tempo od jednog lansiranja Staršipa sedmično.
Američka svemirska agencija NASA pomogla je finansiranje razvoja Staršipa sa približno 3,2 milijarde dolara, nakon što je 2021. godine odabrala ovu letjelicu za spuštanje astronauta na Mjesec u okviru višemilijarderskog lunarnog programa Artemis.
SpejsIks je u razvoj rakete uložio najmanje 15 milijardi dolara sopstvenih sredstava.
NASA i SpejsIks očekuju da će Staršip omogućiti slijetanje ljudi na Mjesec do 2028. godine, iako još nijesu ostvareni neki od ključnih ciljeva testiranja, za koje analitičari i inženjeri iz svemirske industrije smatraju da bi mogli da odlože taj rok.
Među tim ciljevima je demonstracija složenog postupka pretakanja goriva između Staršipovih tankerskih letjelica u orbiti, što je od presudnog značaja za omogućavanje putovanja Staršipa izvan Zemljine orbite, ka Mjesecu.
Kompanija Blue Oridžin čiji je vlasnik Džef Bezos takođe razvija lunarni modul za NASA-u u okviru programa Artemis.
Očekuje se da će se njena letjelica Blu Mun naredne godine pridružiti Staršipu i još jednoj svemirskoj letjelici, NASA-inoj kapsuli Orion, u Zemljinoj orbiti u okviru misije Artemis III.
Ta misija biće posvećena testiranju spajanja letjelica u orbiti, prije nego što planirana NASA-ina slijetanja na Mjesec počnu misijom Artemis IV.
