Univerzitet koji je bivši premijer Viktor Orban pokušao da protjera iz Mađarske otvoren je za proširenje svog prisustva u Budimpešti, što predstavlja izraz povjerenja u demokratsku budućnost te zemlje, piše danas britanski list Gardijan.
Karsten K. Šnajder, vršilac dužnosti predsjednika i rektora Centralnoevropskog univerziteta (CEU), izjavio je da je ta ustanova zainteresovana za proširenje svojih studijskih programa u Budimpešti, pod uslovom da to ne utiče negativno na kvalitet studiranja.
CEU do sada nije vodio zvanične razgovore sa novom mađarskom vladom, koja je obećala da će obnoviti akademske slobode.
„Ali mi pružamo ruku, oni pružaju ruku – samo što trenutno imaju mnogo obaveza“, rekao je Šnajder za Gardijan.
CEU je 2019. godine preselio najveći dio svojih aktivnosti iz Budimpešte u Beč, nakon pritisaka tadašnje vlade koju je predvodio Orban.
Međutim, izgledi su se promijenili nakon što je Peter Mađar u aprilu ostvario ubjedljivu izbornu pobjedu, obećavši obračun sa korupcijom i reformu državnih institucija.
CEU, koji je 1991. godine osnovao mađarsko-američki finansijer i filantrop Džordž Soroš s ciljem učvršćivanja demokratskih promjena u regionu, bio je primoran da obustavi izdavanje diploma u Budimpešti zbog zakona za koji se široko smatralo da je usmjeren upravo protiv te ustanove, piše Gardijan.
Najviši sud Evropske unije (EU) poništio je 2020. godine mađarski zakon poznat kao „LeKS CEU“, utvrdivši da krši Povelju EU o osnovnim pravima, ali je presuda stigla prekasno za univerzitet, navodi Gardijan u tekstu na svom portalu.
CEU je zadržao 312 zaposlenih u Budimpešti, uglavnom na administrativnim poslovima, dok većina zaposlenih, njih 476, radi u Beču, gdje se odvija i cjelokupna nastava.
Šnajder je rekao da bi unapređenje statusa CEU, koji se finansira iz privatnih izvora, u Budimpešti predstavljalo „simbol akademske slobode i otpornosti“, ali da bi to zavisilo od dobre volje i finansiranja nezavisnog od mađarske vlade.
Naveo je da će odluku o budućnosti univerziteta u Mađarskoj donijeti njegov trinaestočlani upravni odbor, među čijim su članovima Soroš i njegov sin Aleksandar Soroš.
„Ne želimo poseban tretman. Mi smo velika vrijednost, pa hajde da pronađemo rješenje“, rekao je Šnajder
Ipak, CEU, koji prema njegovim riječima „izuzetno uspješno posluje“ u Beču, ne planira potpuni povratak u Budimpeštu.
Svaka promjena morala bi da obezbijedi očuvanje kvaliteta studiranja, uključujući mogućnost da studenti kombinuju predmete iz različitih oblasti, poput ekonomije i istorije, bez potrebe da putuju više od 200 kilometara između dva grada.
CEU, koji je usmjeren na društvene nauke, pravo i humanističke discipline, ima više od 1.400 studenata iz 103 zemlje, od kojih većina pohađa master i doktorske studije.
Prema Šnajderovim riječima, prvi put u posljednjih 25 godina studenti iz Sjedinjenih Američkih Država (SAD) čine najveću pojedinačnu grupu među studentima master studija, sa udjelom od deset odsto.
CEU bilježi porast broja prijava iz SAD otkako se Donald Tramp vratio u Bijelu kuću i pokrenuo opsežnu kampanju protiv elitnih univerziteta, uključujući drastično smanjenje federalnog finansiranja i pokušaje uspostavljanja kontrole nad njihovim unutrašnjim politikama, piše Gardijan.
Rektor CEU-a vodio je neformalne razgovore sa američkim akademicima o tome kako očuvati akademske slobode pod pritiskom desničarskih populista.
Svoju poruku opisao je riječima: „Nemojte ni na trenutak biti naivni. Ti ljudi imaju plan, tako da nije slučajno što napadaju univerzitete. Oni žele da uspostave kulturnu hegemoniju.“
Ipak, dodao je da su Tramp i njemu bliski politički pokreti, poput njemačke Alternative za Njemačku (AfD), prepoznali „stvarne probleme“, kao što je činjenica da američki univerziteti doprinose „reprodukciji elita“.
Šnajder je rekao da univerziteti, kada se suoče sa političkim pritiscima, moraju da „traže saveznike“ među drugim akademskim ustanovama, studentima, bivšim studentima i roditeljima.
Dodao je da institucije moraju i da stanu u odbranu naučnih disciplina koje su na meti napada, poput rodnih studija.
Prisjećajući se ogromne podrške koju je CEU dobio kada su desetine hiljada ljudi protestovale u Budimpešti u odbranu univerziteta, Šnajder je rekao da je to bilo „jedno od iskustava koja su me najviše naučila poniznosti“.
Šnajder, njemački politikolog specijalizovan za proučavanje demokratija i tranzicije političkih režima, ocijenio je da je Mađar uspješno iskoristio Orbanovu političku mašineriju protiv njega samog.
„Niko nema bolju predstavu od Mađara o tome kako pobijediti najmoćnijeg i najvještijeg iliberalnog populistu, Orbana. Dakle, on očigledno nešto zna“, rekao je Šnajder.
Dodao je: „Ljudi i vještine potrebni za rušenje nedemokratskog režima nijesu isti, a ponekad su čak i suprotni onima koji su potrebni za uspostavljanje demokratije. Zato je sada pitanje da li Mađar ima sposobnosti da, u suštini, iznova osmisli liberalnu demokratiju za 21. vijek.“
Šnajder je ocijenio da bi Mađarska mogla da postane prva „postiliberalna demokratija“ na svijetu – model obnove demokratije, baš kao što je Orban svojevremeno bio inspiracija desničarskim populistima širom svijeta.
Ipak, izrazio je i sumnju u takvu mogućnost, navodeći da se postavljaju pitanja o tome kako bi Mađar i njegova stranka Tisa mogli da se razvijaju u okolnostima „veoma teške ekonomske situacije“ u Mađarskoj.
Pravi test, sugerisao je Šnajder, nastupiće kada Mađar počne da gubi podršku i kada se, na kraju, suoči sa izbornim porazom.
„Šta će se dogoditi kada počne da gubi podršku i kada se u njegovom pokretu pojave pukotine? Hoće li biti vizionarski lider koji će uspjeti da uspostavi sistem sa tri, četiri ili pet stranaka koje se međusobno nadmeću? To tek ostaje da se vidi“, kazao je Šnajder.
