Koliko će članstvo u Evropskoj uniji godišnje koštati Crnu Goru kroz obaveznu uplatu u zajednički budžet za sada nije poznato jer će visina tog računa zavisiti prije svega od ekonomske snage države, ali i od sistema finansiranja EU koji će važiti kada Crna Gora postane članica, a koji je upravo pred promjenama.
Iz Delegacije EU i Ministarstva finansija kazali su “Vijestima” da se doprinos članica sada obračunava kroz četiri izvora – bruto nacionalni dohodak (BND), PDV, carine i nereciklirani plastični ambalažni otpad. Taj sistem je trenutno na snazi, dok EU za finansijski period od 2028. do 2034. priprema promjene koje predviđaju nove izvore prihoda – od trgovanja emisijama štetnih gasova (ETS) i naknada na uvoz robe čija proizvodnja stvara velike emisije ugljen-dioksida (CBAM), prihode od nesakupljenog elektronskog otpada i akciza na duvan, kao i od doprinosa velikih kompanija koje posluju u EU.
Skupština je prošle sedmice usvojila novi Zakon o budžetu i fiskalnoj odgovornosti kojim je definisano da će Crna Gora od dana ulaska u EU imati obavezu da dio svog novca uplaćuje u zajednički budžet EU, a koliko će ta suma iznositi utvrđivaće se svake godine Zakonom o budžetu u skadu s važećim pravilima EU.
Novac će biti planiran u budžetu Ministarstva finansija i preko Centralne banke uplaćivan na ime Evropske komisije, dok će Ministarstvo biti zaduženo za njegov obračun, prikupljanje, izvještavanje i uplatu.
To je jedna od važnijih novina u Predlogu zakona o budžetu i fiskalnoj odgovornosti, čije je donošenje potrebno kako bi Crna Gora ispunila obaveze iz pregovaračkih poglavlja 32, Finansijski nadzor i 33, Finansijske i budžetske odredbe.
“Po pristupanju, doprinos Crne Gore budžetu EU biće utvrđen u skladu sa sistemom sopstvenih sredstava EU i važećim pravilima EU. Trenutno postoje četiri kategorije sopstvenih sredstava EU: sopstvena sredstva zasnovana na bruto nacionalnom dohotku, tradicionalna sopstvena sredstva (uglavnom carine na uvoz u EU), sopstvena sredstva zasnovana na porezu na dodatu vrijednost (PDV) i sopstvena sredstva zasnovana na nerecikliranom plastičnom ambalažnom otpadu. Sopstvena sredstva služe za finansiranje godišnjeg budžeta EU”, kazalI su iz Delegacije EU.
Dalje su naveli da je EK 2023. godine predložila pet novih vrsta sopstvenih sredstava za budžet EU, kako bi se dopunili postojeći izvori prihoda, kao i niz izmjena postojećeg sistema prihoda.
“Nova sopstvena sredstva EU i naredni Višegodišnji finansijski okvir za period 2028–2034. trenutno su predmet razmatranja u Savjetu EU. U ovoj fazi je prerano dati procjenu doprinosa Crne Gore budžetu EU. Uslovi pristupanja određuju iznose i dinamiku uplata države koja pristupa EU. Konkretni iznosi mogu biti prilagođeni kada relevantni podaci (prije svega bruto nacionalni dohodak, prihod od PDV-a itd.) budu konačni. Ministarstvo finansija Crne Gore trenutno uspostavlja sve elemente neophodne za obračun nacionalnog doprinosa Crne Gore na osnovu postojećih pravila. Crna Gora namjerava da uspostavi potpuno funkcionalan sistem prije pristupanja EU. Stoga bi najpouzdanija procjena ovog iznosa trebalo da bude dostupna u kasnijoj fazi”, kazali su iz Delegacije EU.
Oni su dodali da vrijedi napomenuti da godišnji budžet EU iznosi oko 1% bruto domaćeg proizvoda (BDP) EU, te da u prosjeku, zemlje čiji je BDP ispod prosjeka EU doprinose manje od zemalja čiji je BDP (i prihod od PDV-a) iznad prosjeka EU.
Iz Ministarstva finansija su kazali da je pravni osnov za uplatu novca u zajednički evropski budžet sistem sopstvenih sredstava EU, uređen Odlukom Savjeta (EU, Euratom) 2020/2053, uz prateće regulative (Regulativa 609/2014 o stavljanju sredstava na raspolaganje, Regulativa 1553/89 o osnovici PDV-a i Regulativa 2019/516 o harmonizaciji BND-a).
“Doprinos zemalja članica predstavlja zbir četiri kategorije sljedećih sopstvenih sredstava tradicionalna sopstvena sredstva – carine na uvoz robe iz trećih zemalja, naplaćene na spoljnoj granici EU. Od naplate ovih prihoda, država zadržava dio kao naknadu troškova naplate u iznosu od 25% ukupno ostvarenih prihoda po ovoj osnovi, a ostatak uplaćuje u budžet EU. Druga kategorija su sredstva bazirana na PDV-u. Jedinstvena stopa od 0,30 odsto primjenjuje se na harmonizovanu osnovicu PDV-a svake zemlje članice, pri čemu se osnovica PDV-a koja se uzima u obzir ograničava na najviše 50% BND-a te članice (zaštitna klauzula manje razvijenih ekonomija)”, pojasnili su iz Ministarstva finansija.
Treća kategorija su sredstva bazirana na nerecikliranom plastičnom ambalažnom otpadu gdje jedinstvena stopa iznosi 0,80 eura po kilogramu nereciklirane plastične ambalaže po zemlji članici, uz godišnje paušalno umanjenje za određene članice.
“Četvrta kategorija su sredstva bazirana na BND-u. Jedinstvena stopa primjenjuje se na sumu BND-a svih članica. Ovo su sredstva koja pokrivaju razliku između ukupnih rashoda i prihoda iz ostalih izvora, predstavlja najveći izvor prihoda budžeta EU u iznos od oko 70% ukupnog finansiranja”, kazali su iz Ministarstva finansija.
Kako su istakli opšta procjena je da zemlje članica doprinose sa oko 1% svog BND-a.
“Precizna kalkulacija će moći da se uradi u narednom periodu, kada budu precizno utvrđeni parametri potrebni za obračun. Ono što treba istaći jeste da se očekuje da Crna Gora bude izraziti neto korisnik budžeta EU, odnosno prilivi iz EU budžeta očekivano je da višestruko premaše ovu uplatu, uz podsjećanje da je prema prijedlogu nove finansijske perspektive (2028–2034), koju je Evropska komisija predstavila u prethodnom periodu, za Crnu Goru namjenjeno oko 3,2 milijarde eura”; kazali su iz Ministarstva finansija.
Iz Ministarstva finansija su naveli da je u toku postupak reformisanja sistema finansiranja na nivou EU u okviru usvajanja narednog višegodišnjeg okvira za period 2028–2034.
“Predlogom Komisije uvodi se pet novih izvora sopstvenih sredstava i to sredstva bazirana na CBAM-u, sredstva bazirana na ETS-u, sredstva bazirana na nesakupljenom elektronskom otpadu, sredstva bazirana na akcizama na duvan (TEDOR) i korporativni doprinos (CORE). Ako predloženi reformisani okvir bude usvojen, struktura doprinosa koje zemlje članice uplaćuju bi se u određenoj mjeri promijenila, međutim, ukupni iznos ne bi trebalo da se promijeni, imajući u vidu da je doprinos zemalja članica po osnovu BDN-a ‘balansirajući’ instrument”, pojasnili su iz Ministarstva finansija.
