Ljudi su možda koristili kanabis radi opojnog dejstva mnogo ranije nego što se pretpostavljalo – prije najmanje 2.800 godina, navodi se u novoj studiji.
Arheolozi koji su predvodili iskopavanja monumentalne grobnice u Sibiru saopštili su da su našli dokaze o najranijoj poznatoj upotrebi kanabisa u psihoaktivne svrhe.
Ti nalazi ukazuju na to da se kanabis koristio najmanje 300 godina ranije nego što se do sada znalo na osnovu dokaza iz susjedne Kine.
Upotreba opojnih sredstava u davna vremena dugo je zaokupljala pažnju naučnika. Grčki istoričar Herodot pisao je o stanovnicima Centralne Azije koji su pušili kanabis oko 440. godine prije nove ere, a arheolozi su nedavno pronašli sjemenke te biljke u grobnicama širom tamošnjih visoravni.
Tim istraživača iz Njemačke, Rusije, Švedske i Švajcarske naveo je da analiza kose nađene u kraljevskoj grobnici — u kojoj su otkrivene i sjemenke kanabisa — baca novo svjetlo na ulogu te biljke u drevnim društvima.
„Izuzetno je rijetko da na istom mjestu nađemo i sačuvane djelove biljaka i ljudsko meko tkivo koje sadrži aktivne supstance“, rekao je koautor studije Đino Kaspari, arheolog s Univerziteta u Bernu.
Po njegovim riječima, nije jasno da li se kanabis konzumirao udisanjem dima ili drugačijim unošenjem u organizam.
Iskopavanja su započeta 2017. godine na velikom humkastom grobnom mjestu „Tunug 1“, u dolini Ujuk u južnom Sibiru. Tu je jedna od najstarijih monumentalnih grobnica koja svjedoči o materijalnoj kulturi Skita — drevnih nomada koji su migrirali iz Centralne Azije ka južnoj Rusiji i Ukrajini.
Istraživački tim koji je boravio „praktično nigdje, usred ničega“, mjesecima je živio u šatorima, suočavajući se od proljeća do jeseni s močvarama, sniježnim olujama, mrazevima i rojevima komaraca. Krda konja slobodno tumaraju preko travnatih stepa.
Nađeni su i oružje, oprema za konje i predmeti ukrašeni motivima u takozvanom „životinjskom stilu“. Međutim, tim je došao do pravog otkrića kada su našli sitne crne mrlje — za koje se ispostavilo da su sjemenke kanabisa — zajedno sa sačuvanim pramenovima kose, rekao je Kaspari. „Kao arheolog, rijetko imate priliku da radite toksikološku analizu osobe koja je mrtva skoro 3.000 godina“, rekao je on.
Radiokarbonsko datiranje nekih od više od 1.000 nađenih sjemenki pomoglo je da se utvrdi period iz kojeg potiču. One se tu „nisu našle slučajno“, već su namjerno položene u grobnicu, što ukazuje na to da je ta biljka imala određeni značaj za tadašnju zajednicu, naveo je on.
Rezultati su objavljeni u četvrtak u časopisu „Science“.
Međutim, nisu svi nezavisni stručnjaci uvjereni u tumačenje nalaza.
Analiza kose je „naučno slaba“ i nema dovoljno dokaza da bi se tvrdilo da je kanabis korišćen, napisao je u imejlu Folker Auverter, šef odjeljenja za forenzičku toksikologiju pri Univerzitetskom medicinskom centru u Frajburgu (Njemačka).
„Kada je riječ o ključnom dijelu studije, rad je daleko ispod onoga što je moglo biti postignuto“, rekao je Auverter. „To je važno jer se glavne tvrdnje iznijete u sažetku rada — da je kanabis konzumiran i korišćen zbog svojih psihoaktivnih svojstava — zasnivaju upravo na podacima dobijenim analizom kose.“
Danas naučnici ne smatraju drevne zapise pouzdanim ukoliko nemaju potkrepljujuće dokaze. Budući da biljka kanabis ima i druge namjene — sjemenke se cijede radi dobijanja ulja, a vlakna konoplje se koriste za izradu tkanina — samo njeno prisustvo nije dovoljan dokaz da je korišćena kao opojno sredstvo.
Auverter, koji nije učestvovao u istraživanju, napomenuo je da podaci ne prave razliku između konzumiranja i spoljašnje izloženosti, odnosno da su tragovi kanabisa mogli dospjeti u kosu jednostavno zato što je bila zakopana zajedno s tom biljkom. Po njegovim riječima, bilo bi poželjno — a i lako izvodljivo — sprovesti laboratorijsko ispitivanje uz angažovanje stručnjaka za forenzičku toksikologiju.
S druge strane, Elisa Gera Dose s Univerziteta u Valjadolidu (Španija), koja proučava upotrebu supstanci koje mijenjaju stanje svijesti u evropskoj praistoriji, ocijenila je da toksikološka analiza kose nije novina u arheologiji i da se već koristila za utvrđivanje konzumiranja psihoaktivnih supstanci. Ona nije bila uključena u ovo istraživanje.
U imejlu koji je poslala, ona je pohvalila autore što su, zahvaljujući svojoj metodologiji, uspjeli da pokažu da „kanabis nije bio samo dio pogrebnih darova, već su ga zapravo uzimali pojedinci povezani sa pogrebnim obredom.“
