Svemirska letjelica Staršip kompanije SpejsIks vratila se u subotu sa 22-časovnog putovanja u orbiti i prvi put se spustila u zahvat ogromnih mehaničkih ruku na lansirnom tornju u američkoj državi Teksas, sa kojeg je poletjela dan ranije, prenosi novinska agencija Rojters.
Uspješno hvatanje letjelice predstavlja ključni korak u desetogodišnjim nastojanjima kompanije da razvije raketu koja se može u potpunosti ponovo koristiti.
Staršip, visok 52 metra, pojavio se iz gustih oblaka iznad lansirnog kompleksa Starbejs kompanije SpejsIks, ponovo pokrenuo motore kako bi se okrenuo u vertikalni položaj i polako se spustio između mehaničkih ruku tornja, poznatih kao „Mechazilla“, dok su motori i dalje snažno radili.
Letjelica, čija je spoljašnjost bila ugljenisana usljed ekstremnih temperatura tokom povratka iz svemira, ugasila je motore i ostala nepomično da visi nakon najduže misije ovog raketnog sistema do sada.
„To je bila karika koja je nedostajala, sveti gral svemirskih letova“, rekao je komentator misije SpejsIksa Den Hjuot, govoreći o uspješnom hvatanju letjelice.
Donji dio ogromne dvostepene rakete, nosač „Super Hevi“, ponio je Staršip u svemir u petak, nakon lansiranja iz kompleksa Starbejs u Teksasu.
Međutim, taj raketni nosač nije uspio da se vrati na lansirnu platformu oko deset minuta nakon polijetanja, čime je propao plan SpejsIksa da prvi put tokom jedne misije povrati oba dijela rakete.
Ipak, uspješan povratak gornjeg stepena Staršipa, nakon što je tokom 22 i po sata 14 puta obišao Zemlju, predstavlja važnu inženjersku prekretnicu u ubrzanom razvoju ovog višemilijarderskog projekta.
Milijarder Ilon Mask vidi Staršip kao buduću okosnicu poslovanja SpejsIksa, uključujući unosnu satelitsku mrežu Starlink, ali i ambicije da se u orbitu postave centri za obradu podataka, ljudi vrate na Mjesec i, na kraju, nasele na Marsu.
Nakon što je u petak uveče, na visini od oko 260 kilometara, u orbitu postavio 26 satelita Starlink, Staršip je u subotu aktivirao jedan od svojih motora kako bi započeo spuštanje kroz atmosferu, krećući se istočno iznad Tihog okeana.
Letjelica je bila izložena ekstremnim temperaturama dok je sa orbitalne brzine od oko 27.360 kilometara na sat usporavala do nadzvučnog slobodnog pada iznad kompleksa Starbejs, na obali Meksičkog zaliva u južnom Teksasu.
Sa aerodinamičkim krilcima preklopljenim unazad, dva mala prihvatna elementa pri vrhu Staršipa zakačila su se za mehaničke ruke lansirnog tornja, koje su se zatvorile kako bi uhvatile letjelicu, omogućivši joj da ostane da visi na visini od nekoliko desetina metara iznad tla.
Mask i inženjeri SpejsIksa počeli su da pregledaju letjelicu svega nekoliko sati nakon njenog hvatanja.
„Staršip 42 izgleda odlično!“, napisao je Mask na društvenoj mreži Iks, objavivši fotografije i video-snimke sa lansirnog tornja.
Dominacija SpejsIksa u globalnoj industriji svemirskih lansiranja zasniva se na njegovoj raketi Falkon 9, koja je od 2010. godine lansirana više od 700 puta.
Prvi stepen te rakete može se ponovo koristiti, ali se njen drugi stepen, koji doprema teret u orbitu, nakon svakog leta odbacuje u okean.
Mask želi da Staršip bude raketni sistem koji će moći da leti u svemir i vraća se na Zemlju na način i učestalošću sličnim komercijalnim avionima, uz minimalne popravke i pripreme između letova.
Iako uspješno hvatanje Staršipa u subotu predstavlja važnu prekretnicu u ostvarivanju tog cilja, SpejsIks još nije uspio da tokom jedne misije povrati oba stepena rakete Staršip, što bi predstavljalo prvi takav povratak kompletnog orbitalnog lansirnog sistema.
Osim toga, toplotni štit Staršipa, sastavljen od stotina crnih šestougaonih pločica koje štite letjelicu od ekstremnih temperatura prilikom ponovnog ulaska u atmosferu, još nije u potpunosti pogodan za višekratnu upotrebu.
SpejsIks pokušava da razvije nove vrste zaštitnih pločica koje će nakon svake misije zahtijevati minimalno održavanje ili ga uopšte neće zahtijevati.
NASA-in sistem spejs-šatl, kojim su astronauti prevoženi do Međunarodne svemirske stanice prije njegovog povlačenja iz upotrebe 2011. godine, bio je djelimično višekratan. Spoljašnji rezervoari za gorivo, korišćeni prilikom lansiranja, odbacivani su nakon svakog leta.
Sama svemirska letjelica mogla je ponovo da se koristi, ali je prije svakog narednog leta morala da prođe kroz opsežne popravke i pripreme.
SpejsIks je u razvoj Starshipa uložio više od 15 milijardi dolara.
NASA je obezbijedila 3,2 milijarde dolara u okviru ugovora vrijednog više od četiri milijarde dolara, koji je SpejsIks dobio 2021. godine za povratak ljudi na Mjesec korišćenjem Staršipa u okviru svemirskog programa Artemis.
NASA očekuje da Staršip, zajedno sa još jednim lunarnim modulom koji razvija kompanija Blue Oridžin Džefa Bezosa, počne da prevozi ljudske posade na Mjesec 2028. godine, iako oba projekta još moraju da prevaziđu nekoliko zahtjevnih razvojnih prepreka.
Za Staršip, među tim ključnim koracima je i demonstracija složenog procesa pretakanja goriva između Starshipovih tankera u orbiti.
Riječ je o presudno važnoj tehnologiji koja će omogućiti Staršipu da napusti Zemljinu orbitu i otputuje do Mjeseca.
