Sve je izvjesnije da se, pored tog zahtjeva, otvara prostor i za dodatna pitanja koja proizilaze iz bilateralnih protokola i rada zajedničke istorijske komisije, odnosno različitih tumačenja istorijskih i identitetskih pitanja između dvije zemlje.
Gordana Siljanovska-Davkova je izjavila da su ona i ministar spoljnih poslova Timčo Mucunski željeli neposredno da čuju stavove bugarske strane i da im je postalo jasno da nije riječ samo o unošenju Bugara u Ustav, već i o dodatnim zahtjevima koji proizilaze iz bilateralnih protokola i rada zajedničke istorijske komisije.
Ova izjava ima posebnu težinu jer se godinama tvrdilo da je promjena Ustava posljednja prepreka za nastavak pregovora Sjeverne Makedonije sa Evropskom unijom. Evropska unija je prihvatila francuski predlog, koji je postao dio pregovaračkog okvira, čime je Skoplje preuzelo obavezu da u Ustav unese bugarsku zajednicu kao uslov za nastavak pregovaračkog procesa.
Za veliki dio makedonske javnosti to predstavlja nastavak niza teških političkih kompromisa. Sjeverna Makedonija je već promijenila svoje ustavno ime nakon Prespanskog sporazuma, uz obećanje otvaranja evropske perspektive. Ipak, najkonkretniji rezultat tog bolnog kompromisa bilo je članstvo u NATO-u, dok je evropski put ostao opterećen novim blokadama i zahtjevima.
Zato se danas postavlja pitanje povjerenja u evropska obećanja. Ako se nakon promjene imena države i zahtjeva za ustavnim izmjenama pojavljuju novi uslovi u vezi s istorijom, identitetom i jezikom, otvara se dilema da li se evropski kriterijumi jednako primjenjuju na sve kandidate i da li bilateralni sporovi država postaju instrument političkog pritiska.
Upravo se u radu zajedničke istorijske komisije nalaze neka od najosjetljivijih pitanja. Među njima je i pitanje istorijskih ličnosti poput Goce Delčeva, revolucionara koga i makedonska i bugarska istoriografija smatraju dijelom sopstvenog nacionalnog nasljeđa.
Posebnu simboliku u ovom sporu ima i uloga predsjednice Ilijane Jotove. Ona je 2022. godine, tada kao potpredsjednica Bugarske i predstavnica predsjednika Rumena Radeva, bila član bugarske delegacije koja je u Bitolju prisustvovala otvaranju bugarskog centra „Vančo Mihajlov”. Taj događaj izazvao je oštre reakcije u Sjevernoj Makedoniji, jer je Mihajlov kontroverzna istorijska ličnost koju mnogi istoričari povezuju sa saradnjom sa nacističkim i fašističkim pokretima.
Slične reakcije izazvalo je i otvaranje kluba „Car Boris Treći” u Ohridu. Boris Treći je bio bugarski monarh tokom Drugog svjetskog rata, kada je Sofija bila saveznik nacističke Njemačke. Tokom njegove vlasti donesen je Zakon o zaštiti nacije, antisemitski propis, a sa teritorije današnje Sjeverne Makedonije pod bugarskom upravom deportovano je više od 7.000 Jevreja u logor „Treblinka”, gdje su ubijeni.
Kritičari evropske politike proširenja smatraju da Evropska unija nije pokazala istu odlučnost prema ovim istorijskim kontroverzama kada je prihvatila da bugarsko-makedonski spor postane dio pregovaračkog okvira.
Zbog toga premijer Hristijan Mickoski traži garancije da nakon ustavnih promjena neće uslijediti novi zahtjevi koji se odnose na makedonski identitet, jezik i istoriju.
