Kako bi izgledao okean da ljudi gotovo uopšte nisu uticali na njega?
To nije lako utvrditi. Morski ekosistemi prolaze kroz opasne promjene i suočavaju se s prijetnjama poput izumiranja morskih vrsta, propadanja korala, sve većeg zagađenja, zakiseljavanja i zagrijavanja okeana, piše Science Alert.
Ipak, iako je na Zemlji ostalo veoma malo mjesta na kojima okean izgleda netaknuto, daleko u Tihom okeanu nalaze se dva izolovana utočišta koja kriju nešto izuzetno.
U novoj studiji, objavljenoj u časopisu Frontiers in Marine Science, naučnici su istraživali koralne atole Bikar i Bokak, koji su prošle godine proglašeni prvim nacionalnim morskim utočištem na Maršalskim Ostrvima.
Postoje dobri razlozi da se ova posebna područja zaštite jer predstavljaju neke od najočuvanijih ekosistema koji su preostali u ovom regionu, smatra morski ekolog Alan Fridlander sa Univerziteta na Havajima.
„Bikar i Bokak nijesu samo blago Maršalskih Ostrva već i čitave planete. Oni su poklon zajednice s atola Utirik, koja je decenijama tradicionalno i pažljivo čuvala ove osjetljive ekosisteme“, kaže Fridlander.
Iako lokalne zajednice na Maršalskim Ostrvima znaju za Bikar i Bokak već vjekovima, njihova izuzetna udaljenost od naseljenih područja omogućila je da ostanu jedinstveno očuvani.
Bikar se nalazi na više od 100 kilometara od najbližeg naseljenog atola, dok je Bokak još udaljeniji – gotovo 400 kilometara od najbližih naseljenih područja.
Nova saznanja proistekla su iz istraživačke ekspedicije iz 2023. godine, čiji je cilj bio proučavanje atola i bolje upoznavanje njihovih ekosistema.
„Udaljeni okeanski atoli pružaju neke od posljednjih prilika za proučavanje ekološke strukture i funkcionisanja sistema u kojima su zajednice predatora, kolonije morskih ptica, autohtona vegetacija i ekološki procesi između različitih staništa i dalje relativno malo izloženi neposrednom ljudskom uticaju“, navode Fridlander i njegove kolege u naučnom radu.
„Objedinjujući posmatranja od kopna do dubokog mora, ova studija pruža jednu od najobuhvatnijih procjena ekosistema udaljenih atola u centralnom dijelu Tihog okeana i nudi rijedak uvid u strukturu relativno očuvanih tropskih morskih ekosistema u antropocenu.“
Tokom terenskih ekspedicija, koje su pomogle da se obezbijedi status zaštićenog područja za Bikar i Bokak, naučnici su zabilježili 266 taksonomskih grupa grebenskih riba iz 38 porodica. Veća ukupna biomasa riba zabilježena je na atolu Bokak.
Posebno su se izdvojile ajkule, koje su činile najveći pojedinačni dio biomase na spoljnoj strani grebena – 26,8 odsto na atolu Bikar i 33,9 odsto na atolu Bokak.
Koristeći podvodna plovila, naučnici su dokumentovali 138 taksonomskih grupa riba koje žive na većim dubinama, do 275 metara. Istraživači su primijetili da 14 grupa predstavlja nalaze koji ranije nijesu bili zabilježeni na Maršalskim Ostrvima. Kamerama za duboko more uočeno je još 79 grupa riba koje žive na još većim dubinama.
Istraživači su takođe dokumentovali 17 vrsta morskih ptica na atolima, kao i 71 trag kretanja kornjača i 132 udubljenja u pijesku u kojima su polagale jaja, uglavnom na atolu Bikar.
„Ovi atoli imaju velike kolonije morskih ptica, razvijenu autohtonu vegetaciju, aktivna gnijezdilišta kornjača, veliku biomasu grebenskih riba i krupnih predatora, grebene na kojima dominiraju korali na atolu Bokak, složena staništa na srednjim dubinama, kao i iznenađujuće raznovrsne i nedovoljno poznate zajednice dubokomorskih organizama“, kaže Fridlander.
„Oni predstavljaju neke od najboljih prirodnih referentnih sistema koje imamo za bolje razumijevanje onoga što smo izgubili na drugim mjestima, kao i za sticanje ključnih saznanja neophodnih za efikasnu zaštitu i obnovu prirode.“
Međutim, čak i na ovim udaljenim pacifičkim atolima vidljivi su znaci narušavanja ekološke ravnoteže.
U vrijeme istraživanja 2023. godine, na atolima Bikar i Bokak živjele su populacije unesenih polinežanskih pacova (Rattus exulans). Iako su ovi atoli u velikoj mjeri izolovani od neposrednog ljudskog uticaja, nijesu zaštićeni od globalnih promjena, poput zagrijavanja mora, izbjeljivanja korala i zakiseljavanja okeana.
„Izraz ’relativno očuvani’ koristimo kao opis u poređenju s drugim područjima, a ne kao pretpostavku da udaljeni grebeni predstavljaju netaknuta ili istorijski neizmijenjena staništa“, navode istraživači.
„Udaljenost može smanjiti neke oblike neposrednog lokalnog ljudskog pritiska, ali ne uklanja posljedice ranijih aktivnosti, unošenja stranih vrsta ili globalnog ljudskog uticaja. Zato stanje ekosistema treba procjenjivati na osnovu uočenih karakteristika, a ne samo njegove udaljenosti.“
Ipak, čak i ako Bikar i Bokak nijesu potpuno netaknuti, teško je pronaći mjesta koja su bolje očuvana.
Zato je važno da što više proučavamo i saznajemo o ovim posebnim područjima, jer je tužna istina da većina koralnih atola danas više ne izgleda tako zbog ljudskih aktivnosti.
Koliko se ova dva područja razlikuju od drugih pokazuje i podatak da se istraživačka ekspedicija, samo nekoliko dana nakon proučavanja atola Bokak 2023. godine, uputila na atol Bikini, poznat po američkim nuklearnim testiranjima sredinom 20. vijeka.
„Tokom tih godina, eksplozije su uništile tri ostrva i ostavile radioaktivnu kontaminaciju zbog koje je atol i danas nenaseljen“, napisao je jedan od članova ekspedicije u terenskom dnevniku.
„Ovdje je sveukupan utisak sumoran. Nešto jednostavno nije kako treba. Prva ronjenja otkrila su nekoliko riba i poneko mjesto sa živim koralima, ali i mnogo smrvljenog, mrtvog grebena na kojem gotovo da nema života.“
