Upravljanje otpadom u Crnoj Gori i dalje se suočava sa značajnim problemima, a ta oblast još nije u dovoljnoj mjeri prepoznata kao strateški prioritet.
To je stav Državne revizorske institucije (DRI), nakon revizija i kontrola sprovođenja preporuka u oblasti upravljanja otpadom, dok iz Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera navode da su u prethodne dvije godine uklonjene 103 divlje deponije.
Resorni ministar Damjan Ćulafić , međutim, upozorava na to da se zbog nesavjesnog ponašanja pojedinaca i kolektiva otpad ponovo pojavljuje i da nastaju nova nelegalna odlagališta.
Koliko je teško utvrditi stvarno stanje pokazuje i to što važeći Državni plan upravljanja otpadom za period od 2025. do 2029. navodi 334 nezakonita odlagališta, ali se taj broj zasniva na ranije prikupljenim podacima lokalnih samouprava.
DRI upravo probleme sa prikupljanjem i pouzdanošću podataka navodi među ozbiljnim slabostima sistema.
U Baru, primjera radi, iz Komunalnih djelatnosti sada tvrde da na području te opštine nema registrovanih divljih deponija niti takozvanih crnih ekoloških tačaka koje bi predstavljale trajno problematične lokacije. Istovremeno, njihove ekipe se svakodnevno suočavaju sa nepropisno odloženim građevinskim otpadom, starim namještajem, bijelom tehnikom i zelenim otpadom, a kamere su postavljene na više od 40 lokacija kako bi se takve pojave suzbile.
DRI je krajem aprila objavila reviziju uspješnosti “Uspješnost upravljanja komunalnim otpadom u Crnoj Gori”, kojom je obuhvaćen sistem na državnom i lokalnom nivou.
Revizijom su bili obuhvaćeni Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, Agencija za zaštitu životne sredine, Glavni grad Podgorica, Opština Nikšić, kao i podgorička “Deponija” i “Čistoća” i nikšićko “Komunalno”.
DRI je upravljanje komunalnim otpadom u periodu od 2021. do 2025. ocijenila neuspješnim, ukazujući na dugogodišnje probleme u planiranju, sprovođenju mjera i kontroli.
Institucijama i preduzećima dato je ukupno 27 preporuka koje se odnose na strateška i planska dokumenta, sakupljanje, obradu i odlaganje komunalnog otpada, deponovanje, prikupljanje podataka i izvještavanje, kao i nadzor i kontrolu. Rok za dostavljanje akcionih planova za sprovođenje preporuka bio je 12. jun.
U roku su ih dostavili Ministarstvo ekologije, Glavni grad, Opština Nikšić, “Deponija” i nikšićko “Komunalno”, dok to nijesu učinili Agencija za zaštitu životne sredine i podgorička “Čistoća”.
Nakon urgencije DRI, “Čistoća” je dostavila plan, dok Agencija za zaštitu životne sredine, prema odgovoru DRI “Vijestima”, to još nije učinila.
DRI navodi da će se potpunija ocjena sprovođenja preporuka moći dati nakon što subjekti revizije dostave izvještaje o preduzetim radnjama, za šta je rok april 2028.
“Praćenje realizacije preporuka ima poseban značaj imajući u vidu da su revizijom utvrđeni značajni problemi u strateškom i planskom upravljanju, primarnoj selekciji i odvojenom sakupljanju otpada, korišćenju kapaciteta za reciklažu, upravljanju i sanaciji odlagališta, prikupljanju i pouzdanosti podataka, kao i nadzoru i kontroli”, kazao je “Vijestima” rukovodilac Kolegijuma DRI za tu reviziju Branislav Radulović .
DRI je u februaru ove godine provjerila realizaciju 30 preporuka iz ranije revizije upravljanja medicinskim otpadom, a svega pet je bilo realizovano. Devet je bilo u fazi realizacije, za dvije nije bilo moguće utvrditi status, dok 14 preporuka nije realizovano.
“Na osnovu iskustava iz revizija i kontrola realizacije preporuka u oblasti upravljanja otpadom, može se zaključiti da ova oblast još uvijek nije u dovoljnoj mjeri prepoznata kao strateški prioritet, već se pojedini njeni segmenti često posmatraju kroz prizmu redovnih, operativnih aktivnosti”, poručio je Radulović.
Problemi, navodi, zahtijevaju kontinuirano i sistemsko djelovanje državnih institucija, lokalnih organa i preduzeća.
“Vijesti” su još u maju 2024. pisale da su u Crnoj Gori evidentirana 334 nezakonita odlagališta otpada.
Prema tada dostupnim podacima Ministarstva ekologije, najviše ih je bilo u Bijelom Polju – 106, zatim Petnjici 30, Beranama 27, dok ih je u Kotoru i na Cetinju bilo po 20.
Broj od 334 nezakonita odlagališta nalazi se i u Državnom planu upravljanja otpadom za period od 2025. do 2029, koji je Vlada usvojila u oktobru prošle godine.
U planu je naglašeno da gotovo svaki grad u Crnoj Gori ima neuređeno odlagalište i da ona predstavljaju veliki pritisak na životnu sredinu.
U međuvremenu su, prema podacima Ministarstva, kroz aktivnosti Eko-fonda sanirane 103 divlje deponije. Za te poslove izdvojeno je više od 630.000 eura.
Ministar Ćulafić je u “Bojama jutra” TV Vijesti kazao da su deponije uklanjane u saradnji Ministarstva, Eko-fonda i lokalnih samouprava, ali da se problem time ne završava.
“Nesavjesnost pojedinaca ili kolektiva opet rezultira otvaranjem novih divljih deponija”, upozorio je Ćulafić.
Stopa reciklaže u Crnoj Gori, prema njegovim riječima, i dalje se mjeri u svega nekoliko procenata.
Iz barskih Komunalnih djelatnosti, kojima rukovodi Stevo Pejović , “Vijestima” su kazali da na području te opštine trenutno nemaju registrovane divlje deponije niti crne ekološke tačke koje bi predstavljale trajno problematične lokacije.
Navode, međutim, da se sporadično dešava da neodgovorni pojedinci nepropisno odlažu građevinski otpad, stari namještaj, bijelu tehniku, zeleni i druge vrste otpada.
Tvrde da se takve pojave ne mogu smatrati trajnim divljim deponijama jer ih njihove ekipe evidentiraju i uklanjaju na dnevnom nivou.
“Zahvaljujući svakodnevnom radu i kontroli terena, nastojimo da se otpad ukloni u što kraćem roku i da ne dođe do formiranja većih i trajnih nelegalnih odlagališta”, kazali su “Vijestima”.
Komunalne djelatnosti nijesu koristile fondove Evropske unije za nabavku opreme ili mehanizacije za borbu protiv divljih deponija, ali su ranije koristile sredstva Eko-fonda za sanaciju nekoliko lokacija.
Svako uklanjanje nepropisno odloženog otpada, kažu, predstavlja dodatni trošak zbog angažovanja radnika, vozila i mehanizacije, ali ti izdaci trenutno ne ugrožavaju poslovanje preduzeća.
Kao važan dio rješenja vide edukaciju građana, ali i kontrolu i kažnjavanje.
“Postavljanje video-nadzora na kritičnim lokacijama i izricanje novčanih kazni za nepropisno odlaganje otpada predstavljaju veoma važne mjere”, naveli su.
Problem nepropisnog odlaganja u Baru nije ograničen samo na komunalni otpad. Ove godine u centru grada primijećena je i nelegalna deponija guma, na prostoru između dijela grada uz rijeku Željeznicu, gdje posluje više vulkanizera i automehaničara, i gradilišta hotela “Pullman”.
Ekološka inspekcija podnijela je Osnovnom državnom tužilaštvu u Baru krivičnu prijavu protiv tri osobe i jednog pravnog lica zbog te deponije, koja se dijelom nalazi na opštinskom zemljištu u blizini mosta na Željeznici.
Iz Ministarstva ekologije su “Vijestima” u junu kazali da je Ekološka inspekcija od početka 2026. na teritoriji Bara formirala 48 predmeta i sprovela više od 60 inspekcijskih nadzora.
Problem je posebno vidljiv i na sjeveru. Ćulafić je u petak, govoreći o žalbama stanovnika Rožaja zbog otpada uz rijeku Ibar, kazao da je Ekološka inspekcija više puta obilazila taj lokalitet, izricala kazne, kao i zabranu odlaganja otpada.
Prema njegovim riječima, to nije bilo dovoljno.
“Moram priznati da lokalno komunalno preduzeće na tu temu gotovo da ništa ne radi, a sa lokalnim vlastima gotovo da nemamo nikakvu komunikaciju i sigurno da nema nikakvog razumijevanja da se ovaj problem trajno riješi”, kazao je Ćulafić.
On je rekao da razumije finansijske probleme opština na sjeveru i troškove odvoza otpada do deponije u Podgorici, ali smatra da bi novac koji se troši na druge, kako ih je nazvao, neproduktivne rashode trebalo usmjeriti na rješavanje problema otpada.
Najavio je da će Ministarstvo u narednom periodu primjenjivati rigidnije mjere.
I dok se pojedina odlagališta saniraju, podaci DRI, svakodnevni rad komunalnih službi i ponovna pojava otpada na očišćenim lokacijama pokazuju da uklanjanje smeća ostaje samo jedan dio problema.
DRI, poručuje Radulović, zato insistira da se upravljanje otpadom ne posmatra samo kao svakodnevna komunalna obaveza, već kao pitanje zaštite životne sredine, javnog zdravlja i održivog razvoja, sa jasno utvrđenim ciljevima, odgovornošću i rokovima.
Iako u Baru zvanično nema trajnih crnih tačaka, ekipe Čistoće se godinama vraćaju na iste lokacije zbog nesavjesnog odlaganja otpada.
Problem se ponavlja u djelovima Šušanja, Spičanskom polju i Maljeviku u Sutomoru, kod kontejnerske lokacije u blizini Garnizona, na Velikom pijesku, vidikovcu u Utjehi i uz gornji tok Željeznice.
Komunalne djelatnosti su krajem juna postavile kamere na više od 40 lokacija širom Bara.
U saradnji sa Komunalnom policijom identifikovano je više osoba koje su nelegalno odlagale kabasti otpad, a kažnjene su sa po 500 eura.
Poseban problem postoji u Šušanju, gdje kamere na pojedinim mjestima nijesu mogle biti postavljene jer se mini-deponije formiraju na privatnom zemljištu, krivinama i drugim lokacijama za koje nije bilo moguće pribaviti potrebne saglasnosti.
Dodatni problem u tom naselju je udaljenost kontejnera od pojedinih kuća. Zbog toga Komunalne djelatnosti sprovode sistem odvoza “od vrata do vrata”, u kojem stanovnici mogu nabaviti kante koje ekipe svakodnevno prazne ispred kuća.
Uprkos tome, na ulazima u pojedine sporedne ulice mogu se vidjeti kese sa otpadom, kabasti i građevinski otpad i šut.
Jedna od nekada najproblematičnijih lokacija kod vodovodne pumpe u Šušanju, gdje se svakodnevno stvarala mini-deponija uprkos ogradi i upozorenjima, već duže od godinu je čista nakon postavljanja kamera i zajedničkog djelovanja komunalnih službi i mještana.
Portal i TV Vijesti su tokom avgusta kroz upitnik provjeravale stavove čitalaca i gledalaca o upravljanju otpadom. Na taj upitnik odgovorilo je 75 građana, od kojih 73 (97,3 odsto) navode da u njihovim sredinama postoje nelegalna odlagališta otpada. Više od polovine – 43 onih koji su odgovorili na upitnik nije upoznato sa tim da je ikada iko ulagao novac u rješavanje tog lokalnog problema.
“Ekološke inspekcije (lokalna i državna) ne rade kako treba, jer država ne stoji kao podrška iza njih. Džaba oni pišu kazne, ako sud te kazne umanji… Država treba da javno iznese plan, rok i vrijeme kada će početi sa sanacijom ekoloških crnih tačaka, kao i sredstva koja su potrebna za to… Trebalo bi da se sankcionišu osobe koje svakodnevno pale gume… Edukacija i buđenje ljudi je prvi korak”, samo su neki od odgovora čitalaca i gledalaca.
