Državnom budžetu u prva tri mjeseca ove godine nedostajalo je 211 miliona eura, a taj minus je pokriven trošenjem depozita u iznosu od 189 miliona eura, koji je obezbijeđen od prošlogodišnjeg zaduženja, kao i sa 18 miliona eura novog zaduženja i sa četiri miliona prenesena iz prethodne godine.
To pokazuje izvještaj o realizaciji državnog budžeta za prvo tromjesječje (januar – mart) ove godine. Izdaci buidžeta iznosili su 760 miliona eura i za 70 miliona su manji od plana. Da su plaćeni svi planirani rashodi, manjak u budžetu bio bi 280 miliona eura.
U istom periodu prošle godine budžetu je nedostajalo 148 miliona eura, odnosno sadašnji minus je veći za 63 miliona eura. Za najveći dio ove razlike uzrok je što su u prvom kvartalu ove godine plaćeni troškovi kamata od 71,8 miliona eura na ranije uzete kredite, dok je u istom periodu prošle godine taj trošak bio 31,6 miliona eura.
Prihodi državnog budžeta za ova tri mjeseca iznosili su 635,4 miliona eura i za 55 miliona su veći nego lani, dok su tekući rashodi sada iznosili 749,4 miliona eura i za 113,7 miliona su veći od prošlogodišnjih. Osnovni deficit (razlika između prihoda i tekućih rashoda) iznosio je 124 miliona, dok je u istom periodu lani bio 65,2 miliona eura.
Država je u ovom tromjesječju vratila i 69,8 miliona starih dugova, potrošila 14,8 miliona na kupovinu hartija od vrijednosti (dokapitalizacija Instituita Igalo) i dala pozajmice od 2,6 miliona. Tako da je ukupan nedostatak budžeta (deficit i ostali troškovi) bio 211 miliona.
Skoro polovina od ukupnog prihoda države dolazi od poreza na dodatu vrijednost (PDV) – 302 miliona eura, što je za 20 miliona ili 7,2 odsto više nego lani u istom periodu.
Od poreza na dobit pravnih lica u državnu kasu se slilo 87,5 miliona eura, što je za 9,3 miliona više nego lani. Ovaj porez se i većinom plaća u martu i aprilu nakon predaja finansijskih izvještaja kompanija za prošlu godinu.
Na drugom mjestu po prihodima su akcize od kojih je za tri mjeseca dobijena 83,2 miliona ili 11,7 miliona više. U posljednjih osam dana marta važilo je umanjenje akciza od 50 odsto na dizel i 25 odsto na benzin. U samom martu od akciza je naplaćeno 30,2 miliona eura, odnosno 7,8 milion više nego u istom mjesecu lani i za 6,7 milion više od plana za ovogodišnji mart. Ovo ukazuje da smanjenje akciza na gorivo nije uticalo na pad prihoda po ovom osnovu, odnosno da je došlo do rasta prometa akciznih proizvoda.
Ukupni rashodi za ova tri mjeseca bili su planirani na iznos od 829,8 miliona eura, dok su ostvareni od 759,4 miliona eura, odnosno napravljena je “ušteda” od 70,4 miliona eura.
Većina stavki nije plaćena u planiranom obimu, tako je za kapitalne izdatke plaćeno 55,3 miliona umjesto planiranih 90, za transfere javnom sektoru 106 miliona umjesto 120 miliona, za usluge 14,7 umjesto 24,8 miliona, za tekuće održavanje 4,2 umjesto 13,4 miliona,… iz budžetske rezerve plaćeno je pola miliona umjesto planiranih 21,5 miliona eura.
Formalnih ušteda bilo je i kod stavke socijalna zaštita jer je umjesto planiranih 64,4 miliona isplaćeno 59,4 miliona, kao i kod penzijskog i invalidskog osiguranja gdje je za tri mjeseca isplaćeno 204,9 miliona dok je plan bio za dva miliona veći.
Od doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje za ova tri mjeseca naplaćeno je 80,9 miliona eura, dok je za isplate penzija za isti period bilo potrebno 204,9 miliona eura, nakon simboličkog januarskog povećanja od 0,38 odsto.
Ovo znači da je deficit Fonda PIO za tromjesječje bio 124 miliona eura. Kako je država garant isplate penzija, novac za te potrebe obezbjeđuje se iz ostalih državnih prihoda.
Prema ovim podacima, 40 odsto novca potrebnog za isplatu penzija obezbjeđuje se od doprinosa, a preostalih 60 odsto od drugih državnih prihoda.
Najosjetljiviji dio državnog budžeta, nakon poreske reforme “Evropa sad 2” sa kraja 2024. godine, je stabilnost finansiranja penzionog sistema. Tada su prepolovljeni doprinosi za penzijsko osiguranje kako bi se matematički povećalo neto primanje zaposlenog.
