Uticajni regulatori Evropske unije za zaštitu konkurencije suprotstavljali su se nekim od najmoćnijih kompanija na svijetu, od Gugla do Gasproma. Međutim, izbjegavaju da pokrenu postupak protiv Međunarodne fudbalske federacije (FIFA), krovne organizacije svjetskog fudbala.
U žalbi koju je u oktobru 2024. godine podnijelo udruženje Evropske lige, koje okuplja profesionalne fudbalske lige, FIFA je optužena da zloupotrebljava dominantan položaj nametanjem međunarodnog kalendara utakmica drugim akterima u fudbalu. U žalbi se navodi da dvostruka uloga FIFA, kao regulatornog tijela i organizatora sopstvenih takmičenja, stvara sukob interesa koji joj omogućava da se finansijski okoristi. Udruženje je prošlog mjeseca proširilo žalbu i na ženski fudbal, ali Evropska komisija još nije pokrenula formalni postupak.
Brisel je žalbu Evropskih liga stavio “na led”, rekao je za Politiko visoki zvaničnik EU upoznat s predmetom.
Ovaj slučaj ukazuje na dugogodišnju nespremnost Generalnog direktorata Evropske komisije za konkurenciju da pokreće istrage protiv sportskih federacija. Prema riječima sadašnjih i bivših evropskih zvaničnika, razlog za to djelimično leži u posebnom statusu sporta u pravu EU, budući da osnivački ugovori Unije priznaju njegovu društvenu i obrazovnu ulogu. Međutim, riječ je i o svjesnoj političkoj odluci da se izbjegavaju potencijalno kontroverzni slučajevi u sektoru koji izaziva snažne emocije.
Pritisak na tijela Evropske komisije nadležna za zaštitu konkurencije sada raste zbog dugotrajnog zastoja u postupanju po žalbi Evropskih liga, nakon što je grupa poslanika Evropskog parlamenta iz različitih političkih grupacija pozvala Komisiju da iskoristi svoja ovlašćenja u oblasti zaštite konkurencije kako bi ograničila moć FIFA.
U pismu upućenom predsjednici Evropske komisije Ursuli fon der Lajen, u koje je Politiko imao uvid, a koje je dostavljeno i evropskoj komesarki za konkurenciju Terezi Riberi, poslanici Evropskog parlamenta pozvali su na preduzimanje konkretnih mjera.
Bruno Gonsalves i Hanes Hajde, obojica iz redova Socijalista i demokrata, i Bogdan Zdrojevski iz konzervativne Evropske narodne partije zatražili su od Komisije da pokrene formalni postupak, uključujući i postupanje po žalbi udruženja Evropske lige, koje predstavlja 53 profesionalne muške i ženske fudbalske lige širom kontinenta.
Evropski poslanici navode da način na koji FIFA primjenjuje kalendar takmičenja “izaziva zabrinutost da FIFA koristi svoja regulatorna ovlašćenja za ostvarivanje sopstvenih komercijalnih interesa”. Ističu da se ta ovlašćenja “moraju sprovoditi kroz transparentne, objektivne, nediskriminatorne i proporcionalne procedure, uz djelotvorne mehanizme zaštite od sukoba interesa”. Takve kriterijume za sportske organizacije utvrdio je najviši sud Evropske unije u svojoj značajnoj presudi o Superligi iz 2023. godine.
“FIFA je istovremeno i sudija i organizator predstave”, rekao je Gonsalves za Politiko. “Moramo da obezbijedimo da sudija ne stavlja poslovne interese ispred ljudi.”
Predstavnici udruženja Evropske lige dodatno su iznijeli svoje argumente na sastanku s kabinetom evropske komesarke za konkurenciju Tereze Ribere krajem aprila, ali njihovi dosadašnji pokušaji nijesu dali rezultate.
Prema riječima jednog zvaničnika iz fudbalske industrije upoznatog sa slučajem, udruženje Evropske lige uputilo je ranije ovog mjeseca još jedno pismo Evropskoj komisiji, pozivajući je da bez daljeg odlaganja pokrene postupak. U pismu, čiji je sadržaj opisan za Politiko, FIFA se optužuje za otvoreno nepoštovanje prava Evropske unije i sudske prakse Suda pravde EU, uz ocjenu da Komisija ne bi smjela da toleriše u fudbalu ponašanje koje ne bi tolerisala ni u jednoj drugoj industriji.
“Oduvijek je postojalo uvjerenje, s jedne strane, da sport ima poseban status i da se zbog toga ne može posmatrati kao tržište uporedivo s drugim tržištima koja su inače pod nadzorom Generalnog direktorata za konkurenciju”, rekao je jedan bivši visoki zvaničnik EU, koji je govorio pod uslovom anonimnosti zbog osjetljivosti slučaja i kako bi zaštitio svoje profesionalne odnose.
“Ali, slučajevi koji se tiču sporta često postaju izrazito politički osjetljivi, a Komisija smatra da države članice uglavnom staju na stranu sportskih federacija, zbog čega oklijeva da ulazi u takav sukob”, dodao je bivši zvaničnik.
Tokom posljednjih 15 godina, Brisel je pokrenuo velike istrage o poslovanju Gasproma na tržištima gasa u centralnoj i istočnoj Evropi, o tome da li je Gugl nezakonito ometao razvoj konkurentskih operativnih sistema za mobilne uređaje i njihov pristup tržištu, kao i o pravilima koja Epl nameće programerima aplikacija.
Međutim, oprez Evropske komisije kada je riječ o sportu prisutan je već dugo.
Kada je tadašnja evropska komesarka za konkurenciju Margrete Vestager 2017. godine naložila Međunarodnoj klizačkoj uniji (ISU) da ukine pravila kojima je brzim klizačima prijetila doživotna zabrana takmičenja ukoliko učestvuju na unosnim konkurentskim događajima, naglasila je da ta odluka ne znači da Komisija “pokušava da bude sudija u svakom sporu koji se tiče sporta”.
Mnogi sporovi, od kazni za doping do utvrđivanja preciznog rasporeda utakmica, imaju “malo ili nimalo veze s pravilima o zaštiti konkurencije”, rekla je tada Vestager. Dodala je da su nacionalni sudovi i tijela za zaštitu konkurencije “obično u dobroj poziciji da rješavaju sporove koji se tiču konkurencije, a u koje su uključene sportske federacije”.
Ti principi su od tada postali smjernice prema kojima Generalni direktorat Evropske komisije za konkurenciju odlučuje kojim će se sporovima u sportu baviti.
Potencijalnih slučajeva ne nedostaje, budući da kontroverze postoje u brojnim sportovima, uključujući tenis, padel i jedrenje, kao i fudbal.
Svaka nova istraga predstavljala bi i test novije sudske prakse. Dvije presude iz jula, koje su se odnosile na FIFA pravila o fudbalskim agentima, uglavnom su išle u korist te organizacije. U tim slučajevima Sud pravde Evropske unije prihvatio je da sportske federacije mogu nametati ograničenja ukoliko se njima na proporcionalan način ostvaruju legitimni ciljevi.
Ben van Rompej, profesor prava konkurencije na Univerzitetu u Lajdenu, koji je učestvovao u podnošenju prvobitne žalbe protiv Međunarodne klizačke unije (ISU), ocijenio je da u Briselu vjerovatno postoji “vrlo malo volje” da se pokrene postupak na osnovu žalbe evropskih fudbalskih liga.
Kada je žalba protiv ISU stigla do Evropske komisije, sudovi su se veoma malo izjašnjavali o tome kako se pravo konkurencije primjenjuje na sport. Od tada smo, međutim, “dobili obilje takvih smjernica”, a “čini se da sprovođenje pravila pred nacionalnim sudovima funkcioniše”, rekao je Van Rompej.
Zbog toga postoji manje razloga da se Evropska komisija direktno uključi. Evropske lige su takođe podnijele tužbu sudu u Briselu, što, prema Van Rompeju, sugeriše da “i same vjeruju da nacionalni sudovi mogu zaštititi njihova prava”.
Posmatrano prema kriterijumima koje sama Komisija koristi za određivanje prioriteta u postupanju po žalbama, ovaj slučaj nema naročitu težinu, smatra Van Rompej. Njegov uticaj na unutrašnje tržište EU je “izuzetno ograničen”, dodao je.
Portparol Evropske komisije Rikardo Kardoso rekao je da međunarodne sportske organizacije snose “primarnu odgovornost” za organizovanje globalnih takmičenja i da je sport prvenstveno u nadležnosti nacionalnih vlada, dok EU ima pomoćnu ulogu.
Kada sportske organizacije djeluju kao privredni subjekti, što je pravni termin EU za subjekte koji obavljaju ekonomsku djelatnost, na njih se primjenjuju pravila o zaštiti konkurencije, rekao je Kardoso.
Dodao je da Komisija neprestano prati tržišta kako bi otkrila moguća kršenja propisa i da će, “ukoliko bude podnijeta bilo kakva žalba, Komisija postupiti u skladu sa uobičajenom praksom”.
Javne i političke kritike na račun FIFA dostigle su vrhunac tokom posljednjih 12 mjeseci zbog bliskih odnosa te organizacije s administracijom američkog predsjednika Donalda Trampa, kao i zbog plana da se djelovi Svjetskog prvenstva ovog ljeta prepuste privatnim investitorima, od čega se na kraju odustalo.
Prema navodima iz pisma evropskih poslanika, plan predsjednika FIFA Đanija Infantina da komercijalnim investitorima prepusti djelove takmičenja “razotkrio je ozbiljne nedostatke u transparentnosti, odgovornosti i institucionalnom donošenju odluka”.
