Lars Gotšlig kupio je napuštenu zgradu u istočnonjemačkoj saveznoj pokrajini Saksonija-Anhalt, prekrio je solarnim panelima i pretvorio u elegantnu crnu kocku koja proizvodi i skladišti energiju, u kojoj se nalaze data centri i pune električni automobili.
„Pretvorili smo izgubljeno mjesto u mjesto budućnosti“, objasnio je direktor kompanije SSC Hydrovent tokom obilaska svog pogona u Kvedlinburgu.
Ipak, dok se približavaju regionalni izbori, Gotšlig nije zabrinut zbog uspona krajnje desne Alternative za Njemačku (AfD), koja se, između ostalog, zalaže za veću ulogu konvencionalnih izvora energije i manju podršku obnovljivim izvorima, prenosi agencija Rojters.
AfD u Saksoniji-Anhalt, gdje se glasa 6. septembra, prema anketama ima podršku od oko 41 odsto, dok u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji, gdje su izbori 20. septembra, ima oko 36 odsto.
Dok na zapadu Njemačke veliki dio podrške AfD-u proizlazi iz protivljenja imigraciji, stručnjaci kažu da je to pitanje manje značajno na istoku zemlje.
Važnije je zajedničko nasljeđe istočne Njemačke: smanjenje broja stanovnika, nedostatak kvalifikovane radne snage, veća nezaposlenost i niži prihodi nego na zapadu zemlje.
Istraživanja ukazuju da uspon AfD-a podstiče dugotrajan osjećaj ekonomske zapostavljenosti, 36 godina nakon ujedinjenja istočne i zapadne Njemačke, kao i osjećaj zanemarenosti od političkog establišmenta koji je i dalje uglavnom ukorijenjen na zapadu.
„Ljudi sa kojima razgovaram – a i ja se tako osjećam – ne plaše se toga“, rekao je Gotšlig. „AfD će donijeti velike promjene – zapravo, već ih donosi“.
Obje pokrajine spadaju među one koje su najteže pogođene smanjenjem radne snage u istočnoj Njemačkoj, naročito među mladima.
Broj stanovnika Meklenburga-Zapadne Pomeranije, sa lukama i pješčanim plažama na Baltiku, smanjen je za gotovo petinu od ponovnog ujedinjenja. Saksonija-Anhalt ima najveći udio stanovnika penzionog uzrasta u Njemačkoj: na svakih 100 radno sposobnih dolaze 52 penzionera.
„Radna snaga će u budućnosti biti najoskudniji faktor proizvodnje u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji“, rekao je Oliver Holtemeler iz Instituta za ekonomska istraživanja u Haleu (IWH).
Nije iznenađujuće, dodao je, što je BDP po stanovniku tamo svega oko 76 odsto nacionalnog prosjeka, dok je produktivnost rada oko 86 odsto prosjeka.
Studija ekonomskog istraživačkog instituta DIW Berlin pokazuje da AfD ostvaruje znatno bolje rezultate u područjima iz kojih odlaze mlađi, dobro obrazovani ljudi i u kojima je broj stanovnika starijih od 60 godina veći, piše Rojters.
Pablo Himmelšpah, 29-godišnjak iz okoline Demina, malog grada u Meklenburgu-Zapadnoj Pomeraniji u kojem ima „mnogo starijih ljudi i mnogo onih koji su otišli“, odlučio je da ostane.
Studira na Univerzitetu u Rostoku i član je rep dua Hinterlandgang, odnosno „Banda iz provincije“. Kaže da među mladima koji su ostali zapravo raste optimizam, nakon što dugo nijesu imali dovoljno mjesta i prilika da se izraze.
„Imam osjećaj da u mojoj generaciji više nije toliko izražena ideja da svi žele da odu“.
Najnovija pjesma grupe Hinterlandgang, „Mitläufer“ („Sljedbenici“), odražava njihovo raspoloženje, ali i stav mlađih stanovnika zabrinutih zbog uspona ekstremizma: „AfD je ‘mejnstrim’, ali mi ne pratimo samo masu“.
Peter Holt odlučio je da stvari uzme u svoje ruke. Pošto je preko svoje ćerke tinejdžerke vidio koliko malo sadržaja za mlade postoji u gradu Vizmaru, napravio je putujući „Disco Bus“.
Opremljen velikim zvučnicima i disko rasvjetom, autobus dovodi di-džejeve u sela i školska dvorišta.
„Uđem u autobus, odvezem se negdje i usrećim djecu“.
Gradonačelnik Vizmara Frank Junge rekao je da autobus popunjava prazninu koju gradski budžet, skromniji nego na zapadu zemlje, ne može da pokrije.
Gvido Fribel, rukovodilac projekta u fondaciji Rockwool u Berlinu i profesor na Geteovom univerzitetu u Frankfurtu, rekao je da „mnogi ljudi u istočnoj Njemačkoj i dalje imaju osjećaj da političari ne čuju njihove probleme“.
Ipak, ekonomisti upozoravaju da bi politika AfD-a bila naročito štetna upravo za ekonomski slabije razvijeni istok.
„Iako je veliki dio nezadovoljstva ljudi u oblastima u kojima AfD ima snažnu podršku razumljiv, upravo bi oni sebi nanijeli najveću štetu glasanjem za AfD“, rekao je Marsel Fračer, predsjednik DIW Berlina.
Studija njegovog instituta navodi da je razlog to što su u područjima koja nesrazmjerno podržavaju AfD kompanije uglavnom manje nego na zapadu, radnici imaju niže kvalifikacije, a ekonomske mogućnosti su ograničenije, piše Rojter.
Prema procjeni DIW-a, politika AfD-a – uključujući izlazak iz eura i Evropske unije, zaustavljanje imigracije i smanjenje državne potrošnje – dovela bi do toga da Saksonija-Anhalt izgubi u prosjeku 1.600 eura godišnjeg prihoda po stanovniku i 10.000 radnih mjesta.
Hans-Tomas Tilšnajder, zamjenik predsjednika AfD-a u Saksoniji-Anhalt, ne slaže se s tim.
„Kada bi AfD mogao da sprovede svoje mjere, poput ukidanja svih nameta na CO2 i ukidanja sankcija Rusiji, rezultat bi bio dramatično smanjenje troškova svih oblika energije, snažan rast spoljne trgovine i, kao posljedica toga, ogroman ekonomski procvat“, rekao je.
Program pomorskog inženjerstva na Univerzitetu u Rostoku – lučkom gradu i nekadašnjem centru brodogradnje koji se često povezuje sa ekonomskim teškoćama i krajnje desnim aktivizmom – ukazuje na drugačiji put ka uspjehu.
Program je imao svega deset studenata godišnje sve dok nije internacionalizovan i preuređen uz doprinos lokalnih kompanija, rekao je direktor programa Saša Koslek.
Broj novoupisanih studenata porastao je na oko 200 u roku od dva semestra, privlačeći mlade iz Indije, Pakistana, Egipta i drugih zemalja.
„Naravno, nadamo se da će mnogi od njih ostati ovdje u regionu i obogatiti tržište rada“, rekao je Koslek.
Mogućnost pobjede AfD-a zabrinjava ga, naročito zbog njihovog prijedloga da se studentima iz zemalja van EU naplaćuju školarine.
Gotšlig bi sa svojim projektima obnovljive energije takođe mogao da bude ograničen politikom AfD-a, u njegovom slučaju politikom koja daje veću ulogu fosilnim gorivima sa visokim emisijama ugljenika. Ipak, kaže da nema razloga za strah.
„Ljudi žele zdravu životnu sredinu i pristupačnu energiju“, rekao je Gotšlig. „Ako obnovljivi izvori energije imaju ekonomskog smisla, ne vjerujem da bi im čak ni vlada AfD-a stala na put“.
