Scena se sve češće ponavlja na univerzitetima i u obrazovnim centrima: student preda besprijekorno napisan rad, dobro strukturisan i bez grešaka. Međutim, kada profesor postavi nekoliko pitanja o sadržaju, pojavljuju se sumnje. Da li je student zaista sam napisao rad ili ga je uradila vještačka inteligencija?
Pojava alata kao što je ChatGPT iz korijena je promijenila način na koji studenti uče, a samim tim mijenja i način na koji se ocjenjuju. Daleko od toga da je riječ o prolaznom trendu, vještačka inteligencija postala je dio svakodnevnog akademskog života. Prema nedavnom izvještaju fondacije CYD, čak 89 odsto studenata u Španiji koristi AI alate tokom studiranja.
I ne radi se samo o povremenoj pomoći. Većina ih koristi redovno, a neki svakodnevno. Od razjašnjavanja nedoumica do pisanja čitavih seminarskih radova, vještačka inteligencija postala je stalni akademski asistent.
Ovakva promjena stvorila je potpuno novu situaciju: rad urađen van učionice više nije garancija da je student zaista nešto naučio.
Univerziteti su veoma svjesni nove realnosti. Isti izvještaj navodi da je većina institucija već otkrila slučajeve u kojima studenti koriste odgovore generisane pomoću AI-ja, čak i tokom ispita. Izazov je jasan: kako procijeniti znanje kada mašina može da proizvede tačan odgovor za nekoliko sekundi?
Pored toga, pojavljuje se još jedan problem, plagijat i teškoće u otkrivanju korišćenja ovih alata. Mnogi sistemi za prepoznavanje sadržaja koji je generisala vještačka inteligencija nisu dovoljno pouzdani, što dodatno komplikuje kontrolu.
Kao odgovor na ovu situaciju, pojedine obrazovne ustanove već mijenjaju načine ocjenjivanja. Iako svi univerziteti još nisu reformisali sistem, sve više njih uvodi formate koji zahtijevaju da studenti pokažu znanje u realnom vremenu.
Usmeni ispiti, koji su godinama bili gotovo zaboravljeni, ponovo postaju popularni. Tokom njih studenti moraju da objašnjavaju pojmove, argumentuju stavove i odgovaraju na pitanja bez ikakve spoljne pomoći.
Sve češće se uvodi i odbrana seminarskih radova: više nije dovoljno samo predati dokument, već student mora da objasni šta je napisao i odgovori na dodatna pitanja. Pored toga, mnogi univerziteti povećavaju značaj testova koji se rade uživo kako bi smanjili oslanjanje na rad od kuće.
Zabrinutost je stigla čak i do univerzitetskih ombudsmana, institucija zaduženih za zaštitu prava studenata i zaposlenih. Univerzitet u Almeriji je 21. maja organizovao konferenciju o vještačkoj inteligenciji nakon što je primio „lavinu upita“ u vezi sa problemima nastalim njenom upotrebom.
Tokom skupa, prorektorka Maribel Ramirez upozorila je da AI „ubrzano mijenja brojne oblasti univerzitetskog života“ i ukazala na izazove „koji ne mogu biti ignorisani“, poput zaštite podataka, transparentnosti i pristrasnosti algoritama.
Univerzitetski ombudsman Bernardo Klaros izjavio je da univerziteti već primaju „brojne zahtjeve za intervenciju“ povezane sa korišćenjem AI-ja tokom ocjenjivanja i drugih akademskih aktivnosti, zbog čega je potrebno pronaći „zajednički odgovor“.
Te izjave pokazuju da se debata više ne vodi samo o akademskom varanju, već obuhvata i etička, pravna i društvena pitanja.
Uprkos zabrinutosti, vještačka inteligencija se ne posmatra isključivo kao prijetnja. I sami studenti prepoznaju njene prednosti: većina smatra da ona može poboljšati njihove akademske rezultate, pokazuje istraživanje fondacije CYD.
Univerziteti takođe vide njen potencijal za personalizaciju nastave, olakšavanje istraživanja i bolju pripremu predavanja. Ipak, napredak ima i tamnu stranu. Postoji rizik da studenti postanu previše zavisni od tehnologije, da ulažu manje truda ili razviju samo površno znanje.
Ono što se danas dešava daleko prevazilazi običnu promjenu načina polaganja ispita. Riječ je o dubokoj promjeni samog razumijevanja procesa učenja. Godinama je obrazovni sistem vrednovao pamćenje i sposobnost pisanja radova. Danas veliki dio tih zadataka može da obavi vještačka inteligencija.
Zbog toga sve više na značaju dobijaju vještine poput kritičkog razmišljanja, sposobnosti objašnjavanja ideja i rješavanja problema u realnom vremenu.
