Vlada je na današnjoj sjednici usvojila Informaciju o nominaciji drevnih bukovih šuma Nacionalnog parka Biogradska gora za upis na UNESCO Listu svjetske baštine.
Na Listi UNESCO-ve svjetske baštine od 2007. godine nalaze se evropske bukove šume koje su zaštićene kao „Netaknute bukove šume Karpata“ (Ukrajina i Slovačka). Nakon dva proširenja, tokom 2011. i 2017. godine, ovo dobro svjetske prirodne baštine broji 93 područja koja se nalaze u 18 evropskih država: Albanija, Austrija, Belgija, Bosna i Hercegovina, Bugarska, Hrvatska, Češka, Francuska, Njemačka, Italija, Sjeverna Makedonija, Poljska, Rumunija, Slovačka, Slovenija, Španija, Švajcarska i Ukrajina.
„Treće proširenje, koje je pokrenuto pozivom za nove ekstenzije od strane Švajcarske na sjednici UNESCO Komiteta za svjetsku baštinu održanoj 2017. godine, te iskazivanjem interesovanja delegacije Crne Gore da učestvuje u tom procesu, započelo je s pripremnim aktivnostima na izradi Tentativne liste, a kasnije i Nominacionog dosijea. Nacionalni park Biogradska gora je tom prilikom prepoznat kao najvažnije prirodno dobro Crne Gore koje ima sve neophodne vrijednosti i odgovara propozicijama kandidature, te je u okviru ovog procesa i nominovan kako bi se formiralo veliko serijsko UNESCO dobro svjetske baštine na prostoru Evrope, u cilju zaštite ekosistema bukovih šuma“, piše u Informaciji.
Ova nominacija je proširenje UNESCO-ve svjetske baštine „Bukove prašume i izvorne bukove šume Karpata i ostalih regija Evrope“ i uključuje ponovnu nominaciju lokacija koje su bile uključene u posljednju nominaciju za proširenje 2021. godine. Kako je objašnjeno, u Odluci 44 COM 8B.32 UNESCO je preporučio nekoliko područja za potencijalno ponovno podnošenje i preporučio je određene aktivnosti koje države treba da preduzmu prije razmatranja ponovnog podnošenja tih područja.
Crna Gora se pridružila međunarodnoj nominaciji pod nazivom „Drevne i netaknute bukove šume Karpata i drugih regija Evrope“ za UNESCO status. Kao preduslov, njena Tentativna lista prirodnih i kulturnih dobara je prihvaćena i potvrđena, a dokumentacija je proslijeđena UNESCO Centru. Zbog izmjena procedure nominacije, bilo je neophodno pripremiti i dostaviti novi prijavni formular/nominacioni dosije, što je uspješno obavljeno. U ovoj fazi ponovnog podnošenja, pored Crne Gore, učestvuju Italija, Francuska i Srbija.
„Navedena obaveza je ispunjena. U ovoj fazi ponovnog podnošenja učestvuju četiri države i to: Italija, Francuska, Crna Gora i Srbija, kao dodatak nominaciji Drevnih i netaknutih bukovih šuma Karpata i drugih regija Evrope. Finalizacija zajedničkog nominacionog dosijea, koji se priprema za sve države učesnice u okviru posljednjeg poziva, očekuje se da bude kompletirana i predata najkasnije krajem januara 2026. godine“, piše u materijalu za današnju sjednicu Vlade.
Nominacioni dosije za UNESCO listu svjetske baštine je ključni dokument koji dokazuje „izuzetne univerzalne vrijednosti“ dobra (integritet, autentičnost) i sadrži detaljan opis, opravdanje, stanje očuvanosti, zaštitu i upravljanje. Potpisuju ga ovlašćena lica države ugovornice.
Crna Gora podnosi proširenje nominacije „Bukove prašume i izvorne bukove šume Karpata i ostalih regija Evrope“ za prirodno dobro u Nacionalnom parku Biogradska gora. Cilj je zaštita bukovih šuma, značajnih za razumijevanje evolucije roda Fagus i postglacijalnu kolonizaciju, koje su globalno važne zbog netaknutih ekoloških procesa i genetskih resursa. Nominacija se izrađuje po kriterijumu IX, koji se odnosi na značajne biološke i ekološke procese.
Prašuma u NP Biogradska gora (5.959,97 ha), smještena u masivu Bjelasice, jedna je od posljednjih djevičanskih bukovih šuma u Evropi. Na osnovu Studije revizije iz 2023. godine, predložene su izmjene granica i režima zaštite unutar parka radi jačanja očuvanja prašume i drugih vrijednosti. Zona jezgra (stroga zaštita) obuhvata rezervat prašume (2.352,33 ha) u slivu Biogradske rijeke i jezera. Pristupni put ka Biogradskom jezeru i samo jezero su, zbog turističke svrhe i infrastrukture, izuzeti iz zone jezgra i uključeni u zaštitnu (buffer) podzonu sa pojasom širine 100 m. Pojedini predjeli su podignuti na viši nivo zaštite, uz preporuku očuvanja tradicionalne poljoprivrede. Ukupna površina predloženog UNESCO područja sa zaštitnim zonama iznosi 5.959,97 ha, pri čemu zone II i III parka čine kontaktnu zaštitnu zonu od 3.607,64 ha.
Nakon predaje nominacionog dosijea, slijedi faza evaluacije od strane relevantnih UNESCO tijela, čije se preporuke prosljeđuju Komitetu za svjetsku baštinu radi konačne odluke.
