Proces evropskih integracija podrazumijeva uključivanje svih relevantnih političkih i društvenih aktera, posebno kad je riječ o reformama u oblasti vladavine prava ili ustavnim promjenama, rekla je Nikoleta Đukanović
DPS je više puta prijetio bojkotom, izlaskom iz radnih tijela ili pokušajima blokada kad im se nešto ne sviđa, ali bi se na kraju samo vratili u poslaničke klupe, kazao je Stefan Đukić
Najava Demokratske partije socijalista (DPS) da će preispitati svoje dalje djelovanje u Skupštini, nakon što je parlament kasno sinoć izglasao izmjene zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost (ANB) i unutrašnjim poslovima – mogla bi da zakomplikuje put države ka Evropskoj uniji (EU).
Šef najjače opozicione stranke Danijel Živković saopštio je preksinoć da će, u slučaju da zakoni budu usvojeni, poslanici te partije koji pokrivaju funkcije potpredsjednika parlamenta, kopredsjedavajućeg Odboru za sveobuhvatnu izbornu reformu, predsjednika Odbora za evropske integracije i predsjednika Odbora za antikorupciju podnijeti neopozive ostavke, a da će DPS preispitati način budućeg djelovanja u parlamentu.
“Vijestima” je sinoć iz DPS-a rečeno da će poslanici te partije početkom naredne sedmice uraditi ono što je najavio Živković – neopozive ostavke podnijeće potpredsjednik parlamenta Nikola Rakočević koji je bio i kopredsjedavajući Odbora za sveobuhvatnu izbornu reformu, predsjednik Odbora za evropske integracije Ivan Vuković i predsjednik Odbora za antikorupciju Jevto Eraković .
Kad se to desi, problem bi prije svega nastao kada se bude formirao odbor za izbornu reformu, koji trenutno ne postoji. Mandat odbora, koji je formiran kao privremeno skupštinsko tijelo, bio je oročen do kraja prošle godine, a parlament još nije donio odluku o produženju njegovog rada.
To tijelo važno je za ispunjavanje preporuka iz evropske agende i privremenih mjerila u poglavljima 23 (Pravosuđe i temeljna prava) i 24 (Pravda, sloboda i bezbjednost) – koja se smatraju ključnim u pregovorim ka ulasku u Evropsku uniju (EU), ali i za čišćenje biračkog spiska u susret parlamentarnim i lokalnim izborima 2027. godine. Kad najviši zakonodavni dom konačno donese odluku o produženju njegovog mandata, izostanak predstavnika DPS-a mogao bi paralisati njegov rad i ostaviti utisak nelegitimnosti jer su izborni zakoni tradicionalno mijenjani uz dogovor sa opozicijom.
Osim toga, za ulazak u EU potrebne su izmjene Ustava, a za svaku promjenu najvišeg pravnog akta potrebna je dvotrećinska većina u Skupštini – odnosno 54 od 81 poslanika.
Crna Gora u obavezi je da, u cilju pristupanja EU, donese set izmjena Ustava, koje, osim jačanja nezavisnosti pravosuđa, treba da definišu odnos države i EU, kao i prava crnogorskih državljana u okviru te zajednice.
Parlamentarna većina trenutno broji 49 poslanika (Pokret Evropa sad, Nova srpska demokratija, Demokrate, Bošnjačka stranka, Socijalistička narodna partija, Albanski forum, Albanska alijansa, CIVIS i nezavisni poslanik Dragan Bojović ), što znači da im za promjene Ustava fali pet glasova – koje bi morali da traže u opoziciji. Imajući u vidu da je poslanik Pokreta Evropa sad (PES) Miodrag Laković sinoć, nakon usvajanja zakona, saopštio da podnosi ostavku na sve funkcije u parlamentu, osim poslaničke, tj. da će nastupati kao nezavisni poslanik, većina bi mogla da “spadne” i na 48 parlamentaraca.
Čak i da poslanik Ujedinjene Crne Gore Vladimir Dobričanin , kao i nezavisne poslanice Jevrosima Pejović i Radinka Ćinćur , koji su nerijetko glasali uz vlast, iako nisu njen dio, “dignu” ruke – fale barem još dva glasa.
Nakon usvajanja zakona o ANB-u i unutrašnjim poslovima, tu podršku gotovo sigurno neće naći u “tvrđim” opozicionim redovima – DPS, Socijaldemokrate, Građanski pokret (GP) URA, Hrvatska građanska inicijativa, Demokratska unija Albanaca, nezavisni poslanik Nikola Janović – koji su dosad glasali “za” kad je u pitanju bio evropski put države.
Ako je suditi po istupima lidera Demokratske narodne partije Milana Kneževića nakon napuštanja vlasti, teško je vjerovati da će tri poslanika te stranke glasati uz vladajuću većinu. Oni su sinoć glasali protiv usvajanja zakona o ANB-u i policiji.
Što se tiče ostavki na čelima odbora, skupštinskim Poslovnikom propisano je da se najmanje tri predsjednika odbora biraju iz redova opozicije, a trenutno ih ima četiri. Pored Vukovića i Erakovića iz DPS-a, Zoran Mikić (GP URA) je predsjedavajući Odbora za politički sistem, pravosuđe i upravu, Boris Mugoša (Socijaldemokrate) na čelu je Odbora za ekonomiju, finansije i budžet.
Kad Vuković i Eraković podnesu ostavku, barem jedan opozicionar morao bi da postane novi predsjednik nekog od stalnih skupštinskih tijela da bi se poštovao Poslovnik.
Docentkinja na Univerzitetu Donja Gorica Nikoleta Đukanović rekla je da će izmjene zakona o ANB-u i unutrašnjim poslovima u formi u kojoj su usvojeni, imati više političkih i institucionalnih posljedica, uključujući i određeni uticaj na percepciju kredibiliteta Crne Gore u procesu evropskih integracija.
Đukanović kaže da je prije svega problematično ukoliko se u javnom prostoru manipuliše informacijama o tome da li je EU dala “zeleno svjetlo” za određena zakonska rješenja.
“Takva situacija može narušiti transparentnost procesa donošenja odluka i dodatno potkopati povjerenje građana u institucije i sam proces evropskih integracija. Za državu koja pregovara o članstvu u EU, kredibilitet i dosljednost u komunikaciji sa javnošću i međunarodnim partnerima predstavljaju izuzetno važan element”, rekla je ona “Vijestima”.
Vlada je krajem februara, obrazlažući predloge izmjena spornih zakona, navela da su oni usaglašeni s Evropskom komisijom (EK), dok su iz Brisela 4. marta poručili da odredbe koje se odnose na zaštitu podataka, nisu usklađene s pravnom tekovinom Unije.
Ministar unutrašnjih poslova Danilo Šaranović (Demokrate) prvobitno je rekao da je usvajanje zakona uslov za zatvaranje poglavalja 23 i 24, što su iz EK negirali, rekavši da završna mjerila za poglavlje 24 ne zahtijevaju mijenjanje spornih zakona. Šaranović je kazao da bi zakoni ipak mogli da se usvoje sada, a da se “finese” oko zaštite podataka “srede kasnije”, za šta je EK dao zeleno svjetlo.
Đukanović kaže da političke posljedice unutar Skupštine takođe mogu da imaju reperkusije na dinamiku ispunjavanja kriterijuma.
“Ukoliko opozicija realizuje najavljene poteze i povuče se sa određenih pozicija u parlamentu ili ograniči svoje učešće u radu, to može dodatno usložniti proces donošenja odluka koje zahtijevaju širi politički konsenzus. Proces evropskih integracija podrazumijeva uključivanje svih relevantnih političkih i društvenih aktera, posebno kad je riječ o reformama u oblasti vladavine prava ili eventualnim ustavnim promjenama, neophodna je široka politička podrška i funkcionalan parlamentarni dijalog”, konstatuje sagovornica.
Objašnjava da, u tom smislu, svako dodatno produbljivanje političkih tenzija može otežati ispunjavanje obaveza iz pregovaračkog procesa i usporiti reformsku dinamiku, kao i da je zbog toga važno da se ključne reforme, “naročito u osjetljivim sektorima bezbjednosti i vladavine prava”, sprovode uz maksimalnu transparentnost i uz što širi politički konsenzus.
Politički analitičar Stefan Đukić kazao je “Vijestima” da, kad god se pojavi nešto što se DPS-u “ne sviđa”, ta partija zaprijeti bojkotom, izlaskom iz radnih tijela ili pokušajima blokada. Navodi da su to već više puta demonstrirali, ali je “proizvod te njihove borbe bio nepostojeći – na kraju bi se samo vratili u poslaničke klupe”.
Najjača opoziciona partija je od 2020. u više navrata bojkotovala rad parlamenta. To su 2021. uradili zbog izmjena Zakona o državnom tužilaštvu, 2022. zbog izmjena Zakona o predsjedniku, a početkom 2025. razlog za bojkot bila je tvrdnja da je vladajuća većina izvršila ustavni puč tako što je tadašnjoj sutkinji Ustavnog suda Dragani Đuranović konstatovala prestanak sudijske funkcije zbog sticanja uslova za penziju shodno Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju (PIO).
Dok je bio na vlasti, DPS je kritikovao tu praksu, a nekadašnji visoki funkcioner te partije Duško Marković rekao da je bojkot parlamenta – bojkot države. DPS ovih dana nije najavljivao da će bojkotovati parlament.
Đukić kaže da je, uostalom, nekadašnja opozicija, mahom sadašnja vlast otkrila da bojkot u crnogorskom političkom sistemu “jako teško funkcioniše”.
“… Pogotovo što poslanici ne planiraju da ga sprovedu do kraja, da – ako smatraju odluke Skupštine nelegitimnim (recimo) bojkotuju i njene odluke, izbore za nju, da probaju igrati ‘dugu igru’ koja će tek za par godina nešto proizvesti. Nijedna partija nije na to spremna i njihovi bojkoti najčešće budu samo ‘nedolazak na posao’”, konstatuje sagovornik.
Ipak, Đukić ocjenjuje da bi, ako se ta teza stavi “na stranu”, kao i pretpostavka da je “motiv oponiranja DPS-a isključivo u tome što se boje za radna mjesta kadrova koji su im lojalni, a nalaze se u Ministarstvu unutrašnjih poslova (MUP) i ANB-u”, vladajuće partije trebalo da postave sebi sljedeće pitanja:
“Da li bi nam se svidio ovaj zakon da nismo mi na vlasti? Kako bi ovaj zakon funkcionisao da je moć u rukama nekih drugih? Da li bi ga onda podržali?”, navodi on.
“Prilično sam siguran da bi onda odgovor bio ne i to je sve što treba znati o ovim zakonskim rješenjima”, poručio je Đukić.
Izmjene zakona o ANB-u i unutrašnjim poslovima kritikovali su opozicija, civilno društvo, ali i dio vlasti.
ANB će dobiti direktniji odnos sa građanima, odnosno neće im više trebati pomoć policije kao posrednika prilikom prikupljanja obavještajnih podataka. Tajni saradnici službe dobiće značajno širu paletu zaštite i prava: osiguranje, zdravstveno/PIO, pomoć porodici – što bi značilo da bi mogli da ostvare statusno slična prava kao stalno zaposleni operativci tajne službe.
ANB dobija i jasnije normiran okvir za primjenu prinude, približan policijskom režimu – uz formalno pozivanje na standarde postupnosti/srazmjernosti. Operativac uz pozivanje na Zakon o unutrašnjim poslovima, može primijeniti čitav spektar sredstava prinude – upozorenje, naređenje, ograničenje kretanja, fizička snaga, vezivanje, vatreno oružje…
U Zakonu o unutrašnjim poslovima sporno je rješenje koje omogućava zapošljavanje u policiji bez javnog konkursa u određenim situacijama, što su pojedinci tumačili kao prostor za partijsko zapošljavanje.
MUP-u se daju i veća ovlašćenja da odlučuje o “bezbjednosnim smetnjama” za rad u policiji bez disciplinskih postupaka.
Vjerovatno i glavna kritika bila je stavka o imenovanju petočlane komisije, koja bi utvrđivala postojanje “bezbjednosnih smetnji”. Predviđeno je da tu komisiju direktno imenuje ministar. Kritičari, poput Instituta alternativa, upozoravali su da bi većinu članova trebalo da predlaže direktor policije kao profesionalac, a ne ministar kao politička ličnost.
Komisija može utvrditi postojanje “bezbjednosne smetnje” bez sprovođenja disciplinskog postupka. Službenik na osnovu takvog “mišljenja” može odmah dobiti otkaz, bez prava da odgovori na navode ili se efikasno brani.
Zakon predviđa da se ove provjere mogu primijeniti i na postupke koji su već u toku, što su kritičari ocijenili kao pokušaj da se služba retroaktivno “očisti” od politički nepodobnih kadrova.
