Stari svijet je gotov. Ovo je vrijeme Najdžela Faraža.
To je poruka koju lider partije Reform UK i njegovi saveznici snažno promovišu, računajući na to da moćni brend populizma koji je prije deceniju pokretao njegovu uspješnu kampanju za bregzit može da ga dovede sve do Dauning strita 10.
“Svijet se mijenja”, rekao je Faraž za Rojters, dok Reform počinje da razrađuje predložene politike stranke, koje uključuju masovne deportacije, napuštanje međunarodnih sporazuma o ljudskim pravima i drastično smanjenje inostrane pomoći.
On je uporedio relativno srdačan prijem koji je ove godine dobio na godišnjem okupljanju političkih i poslovnih lidera u Davosu sa neprijateljstvom koje pamti iz ranijih godina.
“Rekao bih da je trećina delegata koje sam tamo sreo bila iskreno zainteresovana za to ko sam, šta sam i šta pokušavam da uradim”, dodao je. “A sljedeće godine biće ih 50 odsto.”
Reform trenutno bilježi snažan rast u anketama javnog mnjenja u Velikoj Britaniji, sa značajnom prednošću u odnosu na vladajuću Laburističku partiju premijera Kira Starmera. Ta podrška dodatno učvršćuje Faražovu tvrdnju da bi stranka, koja u sadašnjem obliku postoji pet godina, mogla da osvoji vlast na narednim izborima, koji treba da se održe do 2029. godine.
Faraž je rekao da bi planovi Reform UK “razbili” ono što on vidi kao ortodoksiju liberalnog establišmenta odgovornog za “progresivnu, vouk ideologiju” zbog koje su Britanci, kako tvrdi, počeli da se stide svoje zemlje.
Uporedio je sebe sa svojim prijateljem Donaldom Trampom, kao i sa mađarskim liderom Viktorom Orbanom i argentinskim predsjednikom Havijerom Milejom, kao ličnostima koje donose “veoma, veoma velike promjene” u svijetu.
Tradicionalni političari ostaju u zaostatku, rekao je Faraž u intervjuu na predstavljanju programa Reform UK za Vels u gradu Njuportu 5. marta.
“Kir Starmer je zarobljen u načinu razmišljanja koji je zastario prije 15 godina”, dodao je 61-godišnjak.
Iako je Faraž ličnost oko koje je javnost u Britaniji podijeljena, njegova sposobnost vođenja kampanja i politički instinkt omogućili su mu da iz “lonca” referenduma o Bregzitu 2016. izgradi jedan od najsnažnijih patriotskih populističkih pokreta koji zahvataju svijet.
Ipak, on i Reform suočavaju se sa ozbiljnim izazovom da uvjere birače da su spremni da vode zemlju, budući da imaju malo iskustva u vlasti i svega osam poslanika u britanskom parlamentu od 650 mjesta.
Zapaljiva retorika, poput govora o “invaziji” ilegalnih migranata, kao i optužbe za rasizam koje su dovele do izbacivanja više članova, odbile su dio birača koji strahuju da bi vlada koju bi sastavila partija Reform mogla dodatno produbiti podjele. Bivši lider partije u Velsu takođe je u novembru osuđen na zatvorsku kaznu zbog primanja mita za držanje proruskih govora, djela koja je stranka osudila kao “sramna, izdajnička i neoprostiva”.
“Najveća snaga Reform UK ujedno je i njena najveća slabost – a to je Najdžel Faraž”, rekao je za Rojters Tim Bejl, profesor politike na Univerzitetu Kvin Meri u Londonu.
“Obožavaju ga oni koji su apsolutno odlučni da glasaju za Reform, ali ga mrze oni koji su odlučni da glasaju protiv te partije – a ne voli ga i ne vjeruje mu previše onih koji bi inače mogli biti skloni da joj se približe.”
Sve obimnija lista politika partije Reform, koju je Rojters sastavio na osnovu javnih izjava i razgovora sa Faražom i deset sadašnjih i bivših savjetnika, uključuje i planove za ukidanje inicijativa za raznolikost i ciljeva nulte emisije, maksimalno povećanje proizvodnje nafte i gasa, drastično smanjenje britanske državne administracije i pretvaranje zemlje u kripto-centar.
Kritičari su taj program, za koji Reform navodi da bi do kraja godine trebalo da postane potpuno razrađena politička platforma, opisali kao tek odjek politike koju je vodila administracija američkog predsjednika Donalda Trampa, što Faraž odbacuje.
Politike Reform UK zasnovane su na “jednostavnim vrijednostima”, rekao je Faraž, fokusiranim na “porodicu, zajednicu, državu”.
Laburisti već dugo optužuju stranku da mijenja stavove o pitanjima poput britanskog javnog zdravstvenog sistema. “Reform nema pravu političku platformu. Njihove ideje nemaju smisla”, rekao je jedan zvaničnik Laburističke partije.
Poput svog lidera, Faraževi savjetnici često govore u epohalnim terminima o uklanjanju liberalnih elita koje se drže “međunarodnog poretka zasnovanog na pravilima”.
“Morate se zapitati: koje je vaše novo odredište?” rekao je Alan Mendoza, glavni savjetnik partije za globalna pitanja. “Jer stari, stari svijet je nestao. Gotovo je.”
Novi šef politike stranke Džejms Or, profesor filozofije na Univerzitetu Kembridž i prijatelj američkog potpredsjednika Džej Di Vensa, govorio je o Faražovoj sposobnosti da se poveže s biračima.
“Ustručavam se da koristim riječ filozofija kada je riječ o Najdželu”, rekao je 47-godišnjak za Rojters u privatnom klubu u elitnom londonskom kvartu Mejfer. “On ima instinkte, a ne ideologiju.”
Orovo odbacivanje elita proisteklo je iz teških iskustava tokom referenduma o bregzitu, na kojem su Britanci 2016. glasali za izlazak iz Evropske unije sa 52 prema 48 odsto.
Dok je radio postdoktorske studije na Univerzitetu Oksford 2016, opisuje sebe kao “jedinog otvorenog pristalicu bregzita” među akademicima na svom koledžu. Nasuprot tome, njegov stav su podržavali “portiri, batleri, služba održavanja, kao i baštovani i radnici na imanju”.
Faraž se zaista predstavlja kao čovjek iz naroda koji predvodi narodnu revoluciju. Uprkos evroskepticizmu, upravo je u Briselu upoznao dva svoja najveća politička uzora, Bepea Grila, komičara i suosnivača italijanskog antisistemskog Pokreta pet zvjezdica, i njegovog stručnjaka za društvene mreže Roberta Kazaleđa.
“Grilo je ‘naoružao’ društvene mreže, a Najdžel to razumije”, rekao je jedan bivši savjetnik, blizak Faražu od početka njegove političke karijere, koji je želio da ostane anoniman kako bi mogao slobodno da govori.
“Za čovjeka koji u životu praktično nije ni uključio računar, on to zaista razumije.”
Glavna opoziciona Konzervativna partija, tradicionalni rival laburista, odbacuje ideju da Reform UK može da ponudi koherentnu politiku. Konzervativce je Faraž potisnuo na desnici, oduzevši im veliki broj birača, dok su neke od njihovih najistaknutijih ličnosti prešle u Reform.
“Reform nisu ozbiljni ljudi i neće riješiti nijedan vaš problem”, rekla je liderka konzervativaca Kemi Badenok na partijskom forumu 7. marta. “Reform apsolutno nema predstavu kako želi da Britanija izgleda u tridesetim godinama ovog vijeka.”
Zvaničnici Reform UK takođe naglašavaju da bi njihove bliske veze sa američkim donosiocima odluka mogle predstavljati prednost ukoliko dođu na vlast.
“Sa ovom administracijom, desilo se da većinu članova kabineta poznajem lično i to već dugi niz godina”, rekao je Faraž za Rojters.
On je naveo da se sa Trampom slaže oko ključnih pitanja, poput globalne bezbjednosti, ističući da “Iran predstavlja problematičnog aktera na Bliskom istoku” i da “Kina želi da preuzme i dominira našim životima”. Kada je riječ o kontroli granica i domaćoj proizvodnji energije, dodao je, njih dvojica su na istoj liniji.
Ipak, Faraž se protivi poređenjima da kopira Trampov MAGA pokret.
“U određenoj mjeri oni kopiraju ono što smo mi radili uoči referenduma”, rekao je. “Uvijek sam bio za zvona i trube, vatromet i zabavu, i iako vjerujemo u ono što radimo, istovremeno se i dobro zabavljamo.”
Or, šef politike Reform UK, rekao je da Vens “mrzi ono što su tehnokrate i elite pustile s lanca u Evropi i Britaniji” i da SAD jednostavno žele da Evropa sama preuzme odgovornost za sopstvenu bezbjednost.
Jedan izvor upoznat sa radom Reforme naveo je da zvaničnici bliski Faražu često putuju u Vašington kako bi pokušali da prikupe sredstva i obezbijede podršku biznisa za stranku.
Ti zvaničnici ciljaju britanske kompanije i vlasnike koji se protive poreskom sistemu u Velikoj Britaniji i koji su u velikoj mjeri napustili zemlju, rekao je za Rojters izvor, koji je želio da ostane anoniman. Organizuju večere i događaje kako bi privukli potencijalne donatore, kao i konferencije usmjerene na “visokoprimajuće” pojedince koji su se preselili u inostranstvo.
Ta strategija pomogla je da Reform UK u četvrtom kvartalu prošle godine prikupi 5,5 miliona funti, čime je ukupni iznos donacija stranci u 2025. dostigao 18 miliona funti, pokazuju podaci Izborne komisije. Najmanje dvije trećine tog novca, koji znatno premašuje 8,1 milion funti koliko su prikupili laburisti, potiče od donatora koji žive u inostranstvu.
Mendoza, savjetnik partije za globalna pitanja, rekao je da Britanija mora da pokaže svoju vrijednost Vašingtonu, ulažući “ozbiljan novac u odbranu” i pokazujući da je “spremna da igra veću ulogu”, ukoliko želi da zadrži ozbiljan bezbjednosni odnos.
Time bi se, kako je rekao, suprotstavilo uvjerenju unutar Trampove administracije da je Britanija “slaba i nemoćna zemlja”.
