Prema nalazima Komisije, problematične funkcije uključuju beskonačno skrolovanje, automatsku reprodukciju sadržaja, „push“ obavještenja i visoko personalizovani sistem preporuka.
„Istraga Komisije preliminarno ukazuje na to da TikTok nije adekvatno procijenio kako bi ove funkcije koje izazivaju zavisnost mogle naštetiti fizičkom i mentalnom blagostanju njegovih korisnika, uključujući maloljetnike i ranjive odrasle osobe.
Na primjer, stalnim ‘nagrađivanjem’ korisnika novim sadržajem, određene dizajnerske karakteristike TikToka podstiču potrebu za stalnim skrolovanjem i prebacuju mozak korisnika na režim autopilot. Naučna istraživanja pokazuju da to može dovesti do kompulzivnog ponašanja i smanjiti samokontrolu korisnika“, navela je Evropska komisija.
Eksperti ove institucije ističu da je TikTok u svojoj procjeni zanemario važne pokazatelje kompulzivnog korišćenja aplikacije, kao što su vrijeme koje maloljetnici provode na mreži tokom noći, učestalost otvaranja aplikacije i druge relevantne indikatore. Prema nalazima Komisije, TikTok nije uspio da uvede razumne, proporcionalne i efikasne mjere za ublažavanje rizika koji proizlaze iz dizajna koji podstiče zavisnost.
Pominju se alati za upravljanje vremenom provedenim pred ekranom i roditeljski nadzor, koji, prema Komisiji, ne djeluju dovoljno efikasno u smanjenju tih rizika.
„Alati za upravljanje vremenom ne čine se efikasnim u omogućavanju korisnicima da smanje i kontrolišu svoju upotrebu TikToka jer ih je lako isključiti i uvode ograničeno ‘trenje’. Slično tome, roditeljski nadzor možda neće biti efikasan jer zahtijeva dodatno vrijeme i vještine roditelja da bi se kontrole uspostavile“, ističe se u dokumentu.
Evropska komisija očekuje od TikToka da izmijeni osnovni dizajn svoje usluge, na primjer onemogućavanjem ključnih funkcija koje podstiču zavisnost, poput beskonačnog skrolovanja, uvođenjem efikasnih pauza u korišćenju aplikacije, uključujući noćne periode, i prilagođavanjem sistema preporuka.
U skladu sa procedurama Akta o digitalnim uslugama (DSA), TikTok sada ima pravo na odbranu: može da izvrši uvid u dokumentaciju Komisije i pismeno odgovori na preliminarne nalaze. Ako se stavovi Komisije potvrde, može biti donijeta odluka o neusklađenosti, što može dovesti do novčane kazne srazmjerne prirodi, težini, učestalosti i trajanju kršenja, u iznosu do šest odsto ukupnog godišnjeg globalnog prometa kompanije.
Preliminarni nalazi dio su formalnog postupka kojim Evropska komisija ispituje usklađenost TikToka sa Aktom o digitalnim uslugama.
Pored dizajna koji podstiče zavisnost, istraga obuhvata i „efekat zečje rupe“ u sistemu preporuka, rizik da maloljetnici pristupaju sadržaju neprimjerenom uzrastu zbog lažnog predstavljanja godina, kao i obaveze platforme da obezbijedi visok nivo privatnosti, bezbjednosti i zaštite maloljetnika.
Šta je Akt o digitalnim uslugama?
Evropski akt o digitalnim uslugama, koji je u potpunosti počeo da se primjenjuje 2024. godine, uvodi pravila za internet platforme poput Facebooka, X-a, TikToka, onlajn prodavnica i aplikacija, sa ciljem da digitalni prostor učini bezbjednijim i transparentnijim.
Njegov cilj je borba protiv ilegalnog sadržaja, dezinformacija i prevara na internetu, kao i jačanje zaštite korisnika.
Najveće platforme imaju strože obaveze i mogu biti kažnjene novčano do oko šest odsto globalnog prometa ako prekrše pravila.
Akt se primjenjuje u cijeloj Evropskoj uniji i odnosi se na sve digitalne servise koji nude usluge korisnicima u EU, čak i ako im je sjedište van Unije.
Iako važi u svim državama članicama, primjena ima i nacionalnu dimenziju: globalne platforme nadzire Evropska komisija, dok države članice mogu uvoditi dodatne mjere, na primjer za zaštitu maloljetnika, ali ne smiju potkopavati osnovna pravila DSA.
Francuska i Španija, na primjer, već uvode dodatne nacionalne mjere za zaštitu djece na društvenim mrežama.
