Uređaji kojima se omogućava brza reakcija i pomoć osobama koje dožive iznenadni srčani zastoj postavljeni su na više javnih lokacija u Podgorici. Da bi oni u potpunosti ispunili svrhu, neophodno je i da građani znaju kako da prepoznaju takvo stanje, započnu kardiopulmonalnu reanimaciju (KPR) i upotrijebe automatski eksterni defibrilator (AED), uređaj koji, zahvaljujući glasovnim instrukcijama, navodno mogu da koriste i osobe bez medicinskog obrazovanja.
U Crnoj Gori takvu obuku pružaju Zavod za hitnu medicinsku pomoć (ZHMP) i Crveni krst Crne Gore (CKCG). Zavod, ujedno, razvija i mrežu AED uređaja.
Postavljanje defibrilatora na javnim površinama predviđeno je Izmjenama i dopunama zakona o zdravstvenoj zaštiti iz maja 2024. godine.
Iz ZHMP-a kazali su “Vijestima” da su, od postavljanja prvih takvih uređaja do danas, dva defibrilatora korišćena i u praksi.
Korišćenje AED-a na javnim površinama u slučaju srčanog ili zastoja disanja, radi spašavanja života, kada nije odmah dostupna hitna medicinska pomoć, 2024. godine inicirao je Klub poslanika Demokratske partije socijalista (DPS), kroz dopunu Zakona o zdravstvenoj zaštiti.
“AED su uređaji namijenjeni pružanju prve pomoći osobama koje dožive iznenadni srčani zastoj van bolničkih uslova. Specifični su zbog činjenice da ih mogu koristiti građani koji nisu prošli obuku jer su uređaji jednostavni za upotrebu i daju jasne glasovne instrukcije”, pojašnjavaju iz ZHMP.
Stopa preživljavanja u slučaju iznenadnog srčanog zastoja u zemljama Evropske unije, podsjećaju, kreće se od osam do 10 odsto. Pravovremenom upotrebom defibrilatora na javnim mjestima ona se može povećati i do 30 odsto.
Defibrilatori su do sada postavljeni na šest lokacija u Podgorici, a u planu je, navode iz ZHPM-a, širenje mreže na ostale gradove.
“Defibrilatori su za sada dostupni na šest lokacija u Podgorici: na zgradi Skupštine Crne Gore i Skupštine Glavnog grada, tržnim centrima Big Fashion, Bazar i Mall of Montenegro, kao i na objektu Okova na Starom aerodromu. Uskoro će kroz donaciju Ambasade Narodne Republike Kine u Crnoj Gori biti obezbijeđeno još deset defibrilatora”, poručuju.
Uz izmjene i dopune zakona kojima je omogućeno postavljanje ovih uređaja na javnim površinama, propisima je uređen i način obuke i ko te obuke organizuje.
Ministarstvo zdravlja donijelo je Pravilnik o bližim uslovima za postavljanje, sadržinu i način vođenja evidencija o automatskom eksternom defibrilatoru i prema tom podzakonskom aktu, edukacije za korišćenje AED-a sprovodi ZHMP. Prema istom Pravilniku, Zavod je odgovoran i za vođenje evidencije o održavanju i testiranju uređaja.
“Zavod, prilikom praćenja sprovođenja javno dostupne defibrilacije može da sprovodi ispitivanje, istraživanje, testiranje, analizu ili izvrši uvid svih uslova vezanih za postavljanje i korišćenje AED uređaja”, pojašnjavaju.
Kako su kazali “Vijestima”, edukaciju o korišćenju AED-a kod Zavoda su do sada, na zahtjev, prošli zaposleni nekoliko javnih ustanova u Podgorici i Budvi. Te javne ustanove prethodno su nabavile AED uređaj, o tome obavijestile Zavod i bile u obavezi da sprovedu edukaciju zaposlenih.
“Među njima je i Crnogorsko narodno pozorište, koje posjeduje dva automatska eksterna defibrilatora – jedan u blizini Velike scene, a drugi u blizini Scene Studio”.
Prva edukacija, navode iz ZHMP, bila je otvorenog tipa i organizovana je u saradnji sa Skupštinom Glavnog grada, kao dio kampanje o javnoj defibrilaciji.
“Edukaciju su prošli zaposleni u službi i sekretarijatu Glavnog grada, odbornički klubovi, Služba zaštite i spašavanja, Uprava policije, kao i zaposleni uprave Zavoda za hitnu medicinsku pomoć”.
Edukacija koju organizuje ZHMP podrazumijeva teorijski i praktični dio iz osnova korišćenja AED uređaja i osnovnog održavanja života uz upotrebu AED-a.
“Svaka javna ili privatna kompanija koja odluči da nabavi AED uređaj dužna je da, u skladu sa zakonom, o tome obavijesti Zavod za hitnu medicinsku pomoć i na taj način prijavi uređaj, kao i zatraži edukaciju zaposlenih”.
Od prvih postavljenih uređaja, do danas, automatski eksterni defibrillator korišćen je dva puta, poručuju iz ZHMP.
Obuku koja podrazumijeva i korišćenje AED organizuje i Crveni krst Crne Gore, kroz obuku Basic life support (BLS), kroz koju polaznici uče osnovne principe održavanja života. BLS sa upotrebom automatskog eksternog defibrilatora (BLS/AED) koju organizuje Crveni krst traje pet sati. Polaznici su svi kandidati kojima je potreban ERC sertifikat (European Resuscitacion Council) radi zaposlenja ili odlaska i rada u inostranstvo:
“Jer ovaj sertifikat je validan u Evropi i svijetu”, pojašnjavaju i dodaju da su među njihovim najčešćim polaznicima medicinski i turistički radnici.
Uz ovu, Crveni krst organizuje i osnovnu obuku iz prve pomoći. Kažu da ta obuka nije preduslov za BLS/AED, ali da je svakako poželjna:
“Nije potrebno da kandidat prvo završi osnovnu obuku, a zatim da pristupi BLS obuci, ali je poželjno iz prostog razloga što kada se kandidati prijave za BLS/AED obuku, oni su u obavezi da prije praktičnog dijela obuke pohađaju online obuku – prelearning i tek kada to uspješno savladaju stiču pravo da prisustvuju praktičnom dijelu BLS obuke”, pojašnjavaju.
Osnovna obuka prve pomoći obuhvata segment kardiopulmonalne reanimacije (KPR), pa je, dodaju, iz tog razloga korisno da kandidati prvo završe osnovnu obuku, pa da u slučaju potrebe pohađaju BLS/AED obuku.
“Ali da zaključimo, nije obavezna, jer BLS/AED obuka obuhvata uvodni dio kardio-pulmonalne reanimacije i kada se završi taj dio obuke prelazi se na upotrebu AED uređaja”.
Crveni krst Crne Gore ovu vrstu obuke sprovodi već osam godina, do sada je obuku uspješno završilo oko 400 polaznika, među kojima su i zaposleni iz više hotela, kompanija i institucija: Splendid, Montengrostars, Porto Novi, UIKS…
“Licenca koju kandidati stiču ima validnost u Evropi i svijetu jer licencu izdaje ERC (European Resuscitacion Council) iz Brisela čiji je Crveni krst Crne Gore jedini zastupnik za Crnu Goru”, pojašnjavaju.
U Crvenom krstu podržavaju postavljanje AED uređaja na javnim površinama i kažu da bi u svakom gradu trebalo da postoji makar jedan:
“U zemljama zapadne Evrope, AED uređaji su postavljeni na skoro svim javnim površinama – autobuske i željezničke stanice, aerodromi, prosvjetne ustanove, gradski trgovi… tako da je to neki cilj kojim bi trebala i Crna Gora da se rukovodi. Inicijativa postavljanja AED uređaja ovdje u Podgorici i generalno u Crnoj Gori je odlična; trebalo bi da se uključe svi relevantni subjekti da barem u svakom gradu imamo najmanje jedan AED uređaj. Crveni krst Crne Gore je dobar primjer jer smo to prepoznali ranije i već osam godina imamo AED uređaj u našoj zgradi”.
Iako iz ZHMP-a navode da automatske eksterne defibrilatore mogu da koriste građani koji nisu prošli obuku, “jer su uređaji jednostavni za upotrebu i daju jasne glasovne instrukcije”, iz Crvenog krsta mišljenja su da bi poželjno bilo imati elementarno znanje iz prve pomoći:
“Zašto je potrebno elementarno znanje prve pomoći, odnosno kardio-pulmonalne reanimacije? Zato što će vam uređaj u određenom trenutku dati instrukcije: ‘Započnite KPR’ i ako vi ne znate šta je KPR ili kako se radi, onda je i AED uređaj neupotrebljiv u tom trenutku. Međutim, ističemo da je AED aparat veoma jednostavan za upotrebu i da je potrebno samo da pažljivo slušate instrukcije”, poručuju.
Defibrilator je elektronski uređaj koji se primjenjuje u trenucima kada srce uđe u smrtonosne poremećaje ritma. Isporučuje kontrolisani električni šok kada se otkriju opasne aritmije koje mogu izazvati srčani zastoj…
