Međutim, pretjerana zapaljenska reakcija može biti štetna. Loša regulacija upale igra ključnu ulogu u razvoju brojnih bolesti.Jedan od primjera je kovid 19, kod kojeg teži oblici bolesti nisu toliko posljedica samog virusa koliko pretjeranog odgovora imunog sistema. Na vrhuncu pandemije među najuspješnijim terapijama za najteže oboljele bili su ljekovi koji su suzbijali prekomjernu upalu izazvanu infekcijom.
Kontrola upale nije važna samo u borbi protiv infekcija. Ona predstavlja i osnovu imunoterapije u liječenju raka, kao i terapija za autoimune bolesti. Pored toga, loša regulacija upale može biti povezana sa koronarnim bolestima, starenjem ćelija i neurodegenerativnim oboljenjima poput Alchajmerove i Parkinsonove bolesti.
Protein STING – gas i kočnica upale
Jedan od glavnih regulatora zapaljenskog odgovora je protein STING, koji se nalazi u endoplazmatičnom retikulumu naših ćelija i može da se aktivira na više različitih načina.
Aktivacija STING-a može imati različite posljedice. U onkologiji njen efekat zavisi od vrste tumora, dok kod infekcija može biti zaštitna ili, naprotiv, izazvati pretjeranu imunološku reakciju, u zavisnosti od virusa i zdravstvenog stanja pacijenta. Određene mutacije ovog proteina odgovorne su i za interferonopatije – rijetke hronične zapaljenske bolesti koje se naročito često javljaju kod djece.
Zbog toga je razumijevanje faktora koji pokreću ili zaustavljaju aktivaciju STING-a ključno za sprječavanje i kontrolu upale povezane sa bolestima.
DNK na pogrešnom mjestu
STING je najpoznatiji po tome što pokreće zapaljensku reakciju kada otkrije DNK na mjestu gdje ona ne bi trebalo da se nalazi. DNK sadrži osnovna uputstva za funkcionisanje ćelija i čuva se u jedru ćelije.
Istraživači to porede sa bibliotekom u kojoj se čuvaju dragocjene stare knjige. Kada ćeliji zatrebaju informacije iz DNK, ona pravi kopiju u obliku RNK i samo ta „fotokopija“ napušta jedro, dok original ostaje bezbjedno sačuvan.
Ako se, međutim, DNK pojavi van jedra, to je znak da nešto ozbiljno nije u redu. Ili je ćelija pretrpjela ozbiljno oštećenje ili virus ili bakterija pokušavaju da ubace sopstvenu DNK. U tom trenutku STING aktivira alarm i pokreće odbrambenu reakciju organizma.
Otkriven novi način aktivacije
Novo istraživanje, objavljeno u aprilu 2026. godine, pokazalo je da postoji još jedan način aktivacije proteina STING.
Naučnici su utvrdili da povećanje nivoa kalcijuma u citoplazmi, u kombinaciji sa stresom u endoplazmatičnom retikulumu, može da pokrene antivirusni i zapaljenski odgovor preko STING-a – čak i bez prisustva DNK na pogrešnom mjestu.
Ovo do sada nepoznato otkriće pokazuje da STING nije samo „čuvar“ koji prepoznaje zalutalu DNK, već mnogo složeniji sistem sposoban da registruje različite oblike ćelijskog stresa i da na njih odgovori odgovarajućom zapaljenskom reakcijom.
Dva mehanizma koja su istraživači identifikovali – poremećaj ravnoteže kalcijuma u ćeliji i stres endoplazmatičnog retikuluma – prisutna su u mnogim biološkim procesima i bolestima, od aktivacije imunog sistema tokom razvoja raka do različitih infekcija.
Kalcijum kao ljuta začinska paprika
Autori istraživanja objašnjavaju ovaj proces jednostavnom analogijom. Ćeliju porede sa kuhinjom, a kalcijum sa veoma ljutom kajenskom paprikom.
Mala količina začina, dodata u pravom trenutku, poboljšava ukus jela. Međutim, ako se cijela posuda prospe u hranu, jelo postaje nejestivo i kuvar nema drugog izbora osim da ga baci.
Na sličan način, pretjerana reakcija ćelije na stres izazvan viškom kalcijuma može dovesti do njenog odumiranja.
Da bi imuni odgovor bio efikasan, potrebna je početna „varnica“ u vidu pažljivo kontrolisane aktivacije upale. Naučnici smatraju da bi aktivacija STING-a posredstvom kalcijuma u budućnosti mogla da poboljša zaštitu organizma od infekcija, ali i da doprinese razvoju novih terapija za autoimune bolesti i druga zapaljenska oboljenja.
