Građanski pokret Strategija za evropsku i građansku Crnu Goru (STEGA) zatražio je hitnu izradu i usvajanje Plana odgovornog i održivog ekonomskog rasta za narednih 10 do 15 godina, koji bi bio usklađen sa zakonima, Reformskom agendom, Planom rasta Evropske unije (EU) i evropskim fiskalnim obavezama.
Iz STEGA-e su ocijenili da premijer Milojko Spajić snosi punu odgovornost što je „Euro model“ predstavio kao gotovu stvar prije nego što je objasnio koliko program košta i iz kojih izvora će se finansirati.
„Neprihvatljivo je da se odluke o zaradama, penzijama, porezima i budućnosti države donose bez prethodne javne rasprave i usaglašavanja sa ključnim društvenim i međunarodnim partnerima“, naveli su iz tog građanskog pokreta.
Istakli su da Ministarstvo finansija potpunu računicu najavljuje do sredine novembra, dok je Fiskalni savjet saopštio da o programu zna samo iz javnih informacija i da nije dobio zvaničan zahtjev za mišljenje.
Oni su ocijenili da Vlada na taj način zaobilazi instituciju osnovanu kao uslov za zatvaranje pregovaračkog poglavlja 17.
Od Spajića su zatražili da objavi potpunu budžetsku računicu, uključujući troškove novih mjera, izvore trajnih prihoda kojima će biti finansirane i način na koji će biti obezbijeđena otplata obveznice.
„Evropski naziv programa ne daje premijeru pravo da zaobilazi evropske standarde, obaveze Crne Gore u procesu pristupanja EU i Reformsku agendu“, poručuju u saopštenju.
Naveli su da profesorica Ekonomskog fakulteta Maja Baćović procjenjuje da bi tekući rashodi mogli porasti za 600 do 700 miliona eura, te upozorava na moguću inflaciju od 14 do 15 odsto i smatra logičnim povećanje PDV-a na 23 odsto.
Podsjetili su i da u decembru 2027. godine dospijeva euroobveznica od 750 miliona eura.
Iz STEGA-e su ukazali da su Zakonom o budžetu i fiskalnoj odgovornosti utvrđene fiskalne granice prema kojima budžetski deficit ne bi trebalo da prelazi tri odsto BDP-a, dok javni dug treba da bude ispod 60 odsto BDP-a.
Zatražili su dosljednu primjenu tih ograničenja, jačanje nezavisnog nadzora i uvođenje djelotvornih mehanizama odgovornosti za njihovo kršenje.
Prema njihovom predlogu, Plan odgovornog i održivog ekonomskog rasta trebalo bi da predvidi mjere za ostvarivanje dugoročnog realnog rasta BDP-a od 4,5 do pet odsto godišnje. Za godišnju inflaciju predlažu prag upozorenja od šest odsto i gornju granicu od sedam odsto.
Plan bi, kako smatraju, trebalo da bude izrađen uz učešće stručne javnosti, građana, nevladinih organizacija, univerziteta, privrede, sindikata i medija.
Od Vlade traže i da zatraži stručnu saradnju EU, Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD), Evropske investicione banke (EIB), Svjetske banke i Međunarodnog monetarnog fonda (MMF), kroz otvorene konsultacije, nezavisne analize i jasne fiskalne projekcije.
Nakon javnog predstavljanja i debate, Plan bi, prema predlogu STEGA-e, trebalo usaglasiti sa EU i usvojiti u Skupštini Crne Gore.
Iz tog pokreta smatraju da bi Plan trebalo da obavezuje svaku buduću vladu, uz mjerljive godišnje obaveze.
Predložili su da, u slučaju kršenja fiskalnih granica, inflacije veće od sedam odsto ili pada realnog godišnjeg rasta BDP-a ispod četiri odsto, Vlada odmah objavi analizu uzroka i Skupštini predloži korektivne mjere sa rokovima, odgovornim institucijama i zaštitom kupovne moći najugroženijih građana.
Sprovođenje Plana, kako su naveli, trebalo bi da podliježe javnom izvještavanju i parlamentarnom nadzoru, dok bi neispunjavanje godišnjih obaveza ili izostanak korektivnih mjera pokrenuli javnu i parlamentarnu raspravu o odgovornosti, povjerenju i smjeni Vlade.
„Od vlasti i opozicije zahtijevamo da Plan odgovornog i održivog ekonomskog rasta prihvate kao zakonski obavezujući okvir državne politike“, poručili su iz STEGA-e.
Oni su pozvali stručnu javnost i građane da učestvuju u njegovoj izradi i raspravi, poručujući da javni novac ne smije biti sredstvo lične ili partijske promocije i da oni koji njime raspolažu moraju građanima položiti račun.
