Savez udruženja paraplegičara Crne Gore pokrenuo je inicijativu za zaštitu pravosnažno utvrđenog statusa i stečenih prava osoba sa invaliditetom, tražeći brisanje člana 61 Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta i izmjenu člana 48d Zakona o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju lica sa invaliditetom.
Peticiju podnosi Vladan Nikolić, po ovlašćenju i u ime Saveza udruženja paraplegičara Crne Gore, a u obrazloženju se navodi da je veliki broj osoba sa invaliditetom u Crnoj Gori već prošao postupak procjene invaliditeta u skladu sa tada važećim zakonima i metodologijom.
Tim osobama su, kako se navodi, pravosnažnim rješenjima utvrđeni status osobe sa invaliditetom, procenat invaliditeta, preostala radna sposobnost i mogućnost zaposlenja, na osnovu čega ostvaruju prava iz oblasti profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja.
Problem, prema navodima iz peticije, predstavlja član 61 Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta, koji ta lica obavezuje da ponovo prolaze postupak vještačenja prema novoj metodologiji.
„Član 61 Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta obavezuje upravo ova lica da ponovo prolaze postupak vještačenja po novoj metodologiji, iako je njihov status već pravosnažno utvrđen“, navodi se u peticiji.
Podnosioci inicijative ističu da novo vještačenje, prema njihovom stavu, nije samo formalna potvrda ranije utvrđenog statusa, već postupak koji se sprovodi prema novoj i sadržinski drugačijoj metodologiji.
„Ono se sprovodi prema novoj i sadržinski drugačijoj metodologiji, koja je u pojedinim elementima nepovoljnija od metodologije po kojoj je invaliditet ranije utvrđen“, navodi se u obrazloženju.
Zbog toga, kako smatraju u Savezu, postoji mogućnost da osoba sa istim zdravstvenim stanjem i istim oštećenjima, samo zbog primjene novih kriterijuma, dobije niži procenat invaliditeta, što bi moglo uticati i na ostvarivanje prava iz oblasti profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja.
„Zbog toga postoji stvaran rizik da osoba sa potpuno istim zdravstvenim stanjem i istim oštećenjima, samo zbog primjene novih kriterijuma, dobije niži procenat invaliditeta, a time izgubi mogućnost ostvarivanja određenih prava iz oblasti profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja“, navodi se u peticiji.
Iz Saveza smatraju da se na ovaj način dovode u pitanje pravna sigurnost, zaštita stečenih prava i zabrana retroaktivnog dejstva zakona.
„Građaninu kojem je država, u zakonitom postupku i primjenom tada važećih propisa i metodologije, pravosnažnim pojedinačnim aktom utvrdila određeni pravni status, država mora obezbijediti pravnu sigurnost i stabilnost pravnog dejstva takvog akta“, navodi se.
U inicijativi se otvara i pitanje jednakosti i diskriminacije, jer se, kako tvrde podnosioci, obavezno ponovno vještačenje odnosi na osobe kojima je status utvrđen po propisima iz oblasti profesionalne rehabilitacije i zapošljavanja, dok se statusi invaliditeta utvrđeni po drugim propisima ne podvrgavaju istom režimu.
Podnosioci peticije pozivaju se i na član 68 Ustava Crne Gore, kojim se jemči posebna zaštita osoba sa invaliditetom.
„Umjesto dodatne pravne sigurnosti, član 61 stavlja osobe sa već utvrđenim statusom pred obavezu da ga ponovo dokazuju kako bi ga sačuvale“, navodi se u peticiji.
Istovremeno, Savez naglašava da se ne protivi reformi sistema vještačenja invaliditeta, jedinstvenoj metodologiji niti uvođenju novih prava.
„Ne protivimo se reformi sistema vještačenja invaliditeta, jedinstvenoj metodologiji niti uvođenju novih prava“, navodi se u tekstu inicijative.
Njihov stav je da novi sistem treba primjenjivati na buduće postupke i nova prava, ali bez ugrožavanja ranije utvrđenog procenta invaliditeta, statusa i prava koja iz njega proizlaze.
„Osobi sa invaliditetom treba ostaviti mogućnost da sama odluči da li želi novo vještačenje radi ostvarivanja nekog novog prava, bez gubitka ranije pravosnažno utvrđenog statusa“, navodi se.
Peticijom se od Odbora za zdravstvo, rad i socijalno staranje Skupštine Crne Gore traži da razmotri inicijativu i, u okviru svojih nadležnosti, inicira kod poslanika pokretanje zakonodavnog postupka za brisanje člana 61 Zakona o jedinstvenom vještačenju invaliditeta i izmjenu člana 48d Zakona o profesionalnoj rehabilitaciji i zapošljavanju lica sa invaliditetom.
Cilj predložene izmjene je, kako se navodi, garantovanje kontinuiteta ranije utvrđenog statusa i već ostvarenih prava osoba sa invaliditetom, kao i prava poslodavaca koji ih zapošljavaju.
