Prema podacima iz zdravstvenih ustanova, koje je prikupio Institut za javno zdravlje,ukupan broj testiranih žena je 7.034, a pozitivna na HPV virus bila su 872 uzorka.
– Obuhvat ciljne populacije testiranjem za 2025. godinu je 7,42 odsto – navodi se u najnovijem izvještaju IJZCG o skriningu raka grlića materice, u koji je „Dan“ imao uvid.
Pozivanje osiguranica vrše timovi izabranih doktora za žene putem telefona. Liste za pozivanje generiše IT kompanija na godišnjem nivou, u skladu sa smjernicama Instituta za javno zdravlje Crne Gore, koristeći podatke iz baze osiguranika Fonda za zdravstveno osiguranje i IJZCG za HPV testiranje.
– Stope obolijevanja od invazivnog raka kod žena koje nisu bile podvrgnute skriningu ili su bile nedovoljno skrinirane u definisanom intervalu nije moguće izračunati usled potpunog nedostatka registra za programe skrininga i ažuriranih podataka iz Registra za maligne neoplazme Crne Gore – objasnili su iz IJZCG.
Na HPV virus pozitivna 872 testa, samo u 60 odsto slučajeva urađena kolposkopija i biopsija
Od ukupno 7.034 uzorkovana brisa tokom 2025. godine, do 31.12.2025. pristiglo je 7.007 rezultata testiranja. Negativnih rezultata bilo je 6.008 (85,74%), dok su 872 (12,44%) bila HPV pozitivna. Ukupan broj HPV negativnih testova koji će biti potrebno ponoviti nakon 12 mjeseci iznosi 122 (1,74 %), jer su njihove vrijednosti bile blizu granične vrijednosti određene od strane proizvođača. Neadekvatnih uzoraka je bilo 13 (0,19%), pa je za njih bilo potrebno ponavljanje postupka, navode iz IJZCG.
U slučaju 872 uzorka koji su bili HPV pozitivni, urađeno je 423 (48,50%) kolposkopskih pregleda. Nalaz kolposkopskog pregleda bio je pozitivan u 120 slučajeva (28,36%), od čega je kod 35,00 odsto (42) slučajeva urađena biopsija u domovima zdravlja.
– Razloga za manji broj kolposkopija i biopsija u domovima zdravlja bilo je više: nedostatak kadra, odgovarajuće opreme, potrošnih sredstava ili zbog potrebe za konsultacijom sa kolegama sa sekundarnog ili tercijarnog nivoa zdravstvene zaštite.
Da bi se taj izazov prevazišao, odlukom Koordinacionog tijela za kontrolu i stručno praćenje skrininga raka grlića materice, sve opšte bolnice i klinički centri uključeni su u organizovani program skrininga u dijelu skrining kolposkopija i/ili biopsija. Svim domovima zdravlja ostavljena je dodatna mogućnost upućivanja na skrining kolposkopije/ biopsije u Klinički centar Crne Gore – ističu iz IJZCG.
Prema preporukama Evropskog vodiča, prihvatljiva vrijednost obuhvata pozivom u jednom ciklusu (intervalu od pet godina) je 95 odsto, a poželjna iznad 95 procenata. Takođe, prihvatljiva vrijednost obuhvata ciljne populacije
testiranjem je 70 odsto, dok je poželjna vrijednost iznad 85 procenata u jednom ciklusu.
– Po podacima GLOBOCANA iz 2020. godine, Crna Gora je imala najveće standardizovane stope incidencije (26,2/100.000 žena) i mortaliteta (10,5/100.000) u Evropi. Prema posljednjim procjenama GLOBOCANA iz 2022. godine, Crna Gora ima veće stope i incidencije (12/100.000 žena) i mortaliteta (6,3/100.000 žena) u odnosu na evropski prosjek (Inc. 10,6/ 100.000; Mt. 3,9 /100.000).
Obolijevanje i umiranje od raka grlića materice najčešće je u uzrastu od 30. do 65. godine života, kada je i predviđeno učešće u organizovanom programu skrininga. Standardizovane stope incidencije u tom uzrastu su 26,6/100.000 i mortaliteta 11,8/100.000 žena u Crnoj Gori.
Evropski prosjek za isti uzrast iznosi 21,9/100.000 oboljelih žena i 7,6/ 100.000 umrlih. Ti podaci sugerišu da se u Crnoj Gori znatno češće obolijeva i umire od ove visokopreventabilne bolesti u odnosu na evropski prosjek, a čak tri puta češće obolijnjva i čak četiri puta češće umire u odnosu na Švajcarsku, Finsku, Maltu i druge evropske države koje imaju dobro organizovane preventivne programe – upozoravaju iz Instituta za javno zdravlje Crne Gore.
Najveća barijera nedostatak ažuriranih brojeva telefona u kartonima
Ukoliko žena nije pozvana, postoji mogućnost da se sama prijavi timu izabranog ginekologa u lokalnom domu zdravlja radi zakazivanja pregleda, ili će joj biti ponuđen termin za skrining prilikom posjete ginekologu iz drugih razloga. Ovaj pristup je omogućilo Koordinaciono tijelo, iz razloga što je nedostatak ažuriranih brojeva telefona za pozivanje u zdravstvenom kartonu žena u Crnoj Gori najveća barijera organizovanog programa skrininga, ukazali su iz IJZCG.
Kako ističu, prema podacima Instituta za onkologiju Kliničkog centra Crne Gore, tokom 2024. godine konzilijumu je predstavljeno 98 žena sa novodijagnostikovanim rakom grlića materice, od čega je u u 55 odsto slučajeva bolest otkrivena u inoperabilnom stadijumu.
Prema globalnim preporukama Svjetske zdravstvene organizacije u periodu 2020– 2030. godine, potrebno je vakcinisati 90 odsto djevojčica protiv HPV (humani papiloma virus) infekcije u uzrastu do 15 godina, skrinirati minimum dva puta u životu 70 odsto žena testovima visokih performansi (do 35. i do 45. godine) i pravovremeno liječiti 90 odsto malignih i premalignih lezija visokog malignog potencijala.
